Институт За Политичке Студије

Добрињска 11
11000 Београд

Контакт подаци

АЛГОРИТАМСКО ОДВРАЋАЊЕ: НОВА СТРАТЕГИЈСКА ЛОГИКА У ЕРИ ВЕШТАЧКЕ ИНТЕЛИГЕНЦИЈЕ

Сажетак

Рад истражује како развој вештачке интелигенције трансформише класичну стратегију одвраћања. Полазна хипотеза је да ВИ не поништава одвраћање, већ га претвара у динамички, когнитивно и информационо заснован систем у којем се управља перцепцијом, очекивањима и понашањем противника у реалном времену. Уместо традиционалног „баланса страха”, настаје алгоритамско одвраћање, засновано на предиктивној моћи алгоритама, аутономним системима и контроли информација. Циљ рада је да понуди аналитички оквир за разумевање овог новог облика стратегије, дефинишући његове кључне димензије и механизме, и да оцени импликације за велике и мање државе, укључујући Србију. Рад истражује како алгоритамско одвраћање функционише у когнитивном, оперативном и епистемолошком смислу: од обликовања перцепције ризика и адаптације у реалном времену, до контроле знања као извора моћи. Методолошки, рад се заснива на квалитативној анализи теоријске и стратешке литературе из области међународних односа, безбедности и војне стратегије, као и на компаративном тумачењу класичних и савремених концепата одвраћања. Концептуално моделовање омогућава илустрацију како алгоритми делују као продужетак људске рационалности у сложеном мултидоменском окружењу. Достигнућа рада показују да алгоритамско одвраћање не замењује класичне моделе, већ их трансформише у систем управљања ризиком, информацијама и перцепцијом. Велике силе користе га за постизање надмоћи у предикцији и контролисању глобалних токова података, док мање државе, попут Србије, могу развити асиметричне стратегије у сајбер и когнитивном домену како би очувале дигитални суверенитет и утицај. Рад такође истиче унутрашње парадоксе алгоритамског одвраћања, попут дилеме транспарентности и непредвидивости, и указује на потребу за новим етичким, технолошким и политичким рамовима у управљању овом стратегијском логиком. Закључно, рад доприноси разумевању еволуције одвраћања у дигиталној ери, пружа концептуални оквир за даљу анализу алгоритамског управљања ризиком и перцепцијом, и омогућава практичне смернице за државе које желе да се адаптирају у свету у коме технологија постаје централни фактор стратешке моћи и стабилности.

Референце

  • Allen, Gregory C, and Chan Тaniel. 2017. Artificial Intelligence and National Security. Washington, DC: Center for a New American Security (CNAS)
  • Barros, Gustavo. 2010. “Herbert A. Simon and the concept of rationality: Boundaries and procedures.” Brazilian Journal of Political Economy 30 (3): 455–472. doi: 10.1590/S0101-31572010000300006
  • Blagojević, Veljko. 2022. Moć i sila-Srbija i vojni faktor u međunarodnoj politici. Beograd: Institut za strategijska istraživanja
  • Blagojević, Veljko. 2025. “Srbija i prošireno odvraćanje: iskustva i putokazi.” Politika nacionalne bezbednosti 28 (1): 41–57. doi: 10.5937/pnb28-56266
  • Boratov, Sardor. 2025. “AI, Autonomy, and the New Security Dilemma: Deterrence, Escalation, and Strategic Ambiguity in the Algorithmic Age.” SSRN. doi: 10.2139/ssrn.5452734
  • Brodie, Bernard. 1959. Strategy in the missile age. Princeton University Press
  • Burrell, Jenna. 2016. “How the machine ‘thinks’: Understanding opacity in machine learning algorithms.” Big Data & Society 3 (1): 1–12. doi: 10.1177/2053951715622512
  • Coker, Christopher. 2019. “Artificial Intelligence and the Future of War.” Scandinavian Journal of Military Studies 2 (1): 55–60. doi: 10.31374/sjms.26
  • Danilović, Vesna. 2002. When the Stakes Are High: Deterrence and Conflict among Major Powers. Michigan: University of Michigan Press
  • Freedman, Lawrence. 2004. Deterrence. Wiley
  • Freedman, Lawrence. 2015. Strategy: A History. Oxford: Oxford University Press
  • Geist, Edward, and Andrew J Lohn. 2018. “How might artificial intelligence affect the risk of nuclear war?” Rand Corporation.
    https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/perspectives/PE200/PE296/RAND_PE296.pdf
  • Horowitz, Michael C. 2010. The diffusion of military power: Causes and consequences for international politics. New Jersey: Princeton University Press
  • Horowitz, Michael. 2020. “A Stable Nuclear Future? The Impact of Autonomous Systems and Artificial Intelligence”. NSI. Last accessed 9 November 2025.
    https://www.nsiteam.com/speaker-series-event/2020-03-18
  • Jensen, Benjamin, Yasir Atalan, and Jose M Macias. 2024. Algorithmic Stability: How AI Could Shape the Future of Deterrence. Washington, DC: Center for Strategic and International Studies - CISIS
  • Jervis, Robert. 1989. The Meaning of the Nuclear Revolution: Statecraft and the Prospect of Armageddon. Ithaca: Cornell University Press
  • Johnson, James S. 2021. “Artificial intelligence and the future of warfare: The USA, China, and strategic stability.” Journal of Strategic Studies 46 (3): 749–751. doi: 10.1080/01402390.2022.2104255
  • Libicki, Martin C. 2009. Cyberdeterrence and cyberwar. Santa Monica: RAND Corporation
  • Mazarr, Michael J. 2018. Understanding Deterrence. Santa Monica: RAND Corporation
  • Nye, Joseph S. 2011. The Future of Power. New York: Public Affairs
  • Pavić, Aleksandar, and Hatidža Beriša. 2024. “Artificial intelligence and national security strategy development: Challenges and perspectives.” Nacionalni interes - časopis za nacionalna i državna pitanja 48 (2): 53–75. doi: 10.5937/nint48-49980
  • Pavić, Aleksandar, and Hatidža Beriša. 2025. “Strategic communications: Theory and development.” Nacionalni interes 51 (2): 107–129. doi: 10.5937/nint51-58670
  • Payne, Kenneth. 2021. I, warbot: The dawn of artificially intelligent conflict. Oxford University Press
  • Scharre, Paul. 2018. Army of None: Autonomous Weapons and the Future of War. New York: W. W. Norton
  • Schelling, Thomas C. 1960. The Strategy of Conflict. Cambridge: Harvard UP
  • Schelling, Thomas C. 1966. Arms and Influence. New Haven: Yale University Press
  • Schwab, Klaus. 2017. The Fourth Industrial Revolution. Crown Currency
  • Strange, Susan. 1988. “The persistent myth of lost hegemony: reply to Milner and Snyder.” International Organization 42 (4): 751–752. doi: 10.1017/S0020818300034056
  • United Nations General Assembly [UNGA]. 2024. “UN Doc. A/79/88, Lethal Autonomous Weapons Systems.”
    https://docs.un.org/en/A/79/88
  • Vlada Republike Srbije [Vlada RS], Strategija razvoja veštačke inteligencije u Republici Srbiji za period 2025–2030. godina, 05 broj 011-13287/2024-2, 10. januar 2025.