„БАУК ПРЕД НАШИМ ВРАТИМА” – МОЖЕ ЛИ РУСКА ПРЕТЊА ДА УЈЕДИНИ ЕВРОПУ?
Сажетак
Када је француски председник Емануел Макрон на екстравагантан начин упоредио руског лидера Владимира Путина и његову политику са злим митолошким бићем, ,,бауком на прагу Европе”, он је одразио, у бројним европским престоницама уврежену перцепцију агресивне и експанзионистичке Русије која угрожава безбедност читавог континента. Идеја акутне руске претње је постала звезда водиља убрзане милитаризације држава чланица Европске уније (ЕУ) и покушаја унапређења заједничких одбрамбених капацитета. Иницијална каписла таквом развоју био је рат у Украјини, међу заговорницима веће интеграције и аутономије у сектору одбране представљен као потенцијална прекретница за европску безбедност, али и као својеврсни коперникански обрт који ће дуготрајну фантазију о европској стратешкој аутономији, независној од променљивих приоритета Сједињених Америчких Држава, приближити реалности. Циљ овог рада састоји се у преиспитивању претпоставке о оваквој улози рата у Украјини, на два основна начина. Прво, доводи се у питање сама кредибилност идеје о руској претњи која угрожава цео континент. Друго, указује се да деловање Москве, услед различите перцепције претње и дивергентних интереса, не изазива једнаки степен забринутости код свих држава ЕУ. Основна хипотеза рада је да наглашавање руске претње није довољан фактор за успостављање кохезивног и јединственог приступа држава ЕУ питањима одбране и безбедности. Ослањајући се на претпоставке теорије равнотеже претње за разматрање одлука о уравнотежавању и равнотежу интереса да би се осликали дивергентни интереси унутар ЕУ, у раду се указује на изазове са којима се суочава једна заједница суверених држава када треба да се понаша као велика сила у анархичном међународном систему.
Референце
- Al Jazeera. 2022. “Russia’s Putin signs laws annexing occupied Ukrainian regions”. Al Jazeera. October 5, 2022.
https://www.aljazeera.com/news/2022/10/5/putin-signs-lawsannexing-4-ukrainian-regions. - Applebaum, Anne. 2024. “How the War Will End”. In War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World, ed. Hal Brands, 85–95. Baltimore: John Hopkins University Press.
- Barnes E. Julian, Eric Schmitt, David E. Sanger, and Thomas Gibbons Neff. 2023. “U.S. and Ukraine Search for a New Strategy After Failed Counteroffensive”. The New York Times. December 11, 2023.
https://www.nytimes.com/2023/12/11/us/politics/us-ukraine-war-strategy.html. - Bickerton, Chris, Bastien Irondelle, and Anand Menon. 2011. “Security Co-operation beyond the Nation-State: The EU’s Common Security and Defence Policy”. Journal of Common Market Studies 49 (1): 1–21. DOI: 10.1111/j.14685965.2010.02126.x.
- Caulcutt, Clea. 2025. “Trump’s return is an ‛electroshock’ for Europe, says Macron”. Politico. February 14, 2025.
https://www.politico.eu/article/donald-trump-return-electroshockeurope-emmanuel-macron. - Cheng, Evelyn. 2025. “China to raise defense spending by 7.2% in 2025 to ‛firmly safeguard’ national security”. CNBC. March 4, 2025.
https://www.cnbc.com/2025/03/05/chinato-raise-defense-spending-by-7point2percent-in-2025.html. - Cohen, Roger. 2025a. “Army Chief Ignites Uproar After Saying France Must ‛Accept Losing Our Children’”. The New York Times. November 26.
https://www.nytimes.com/2025/11/24/world/europe/france-voluntary-militaryservice.html. - Cohen, Roger. 2025b. “Macron Calls Putin a ‛Predator’ and an ‛Ogre’”. The New York Times. August 19.
https://www.nytimes.com/2025/08/19/world/europe/macron-putinpredator-russia-ukraine-war.html. - Connor, Richard. 2025. “German chancellor: Ukraine’s sovereignty is nonnegotiable”.Deutsche Welle, November 23, 2025.
https://www.dw.com/en/dw-exclusive-merzwarns-ukraines-sovereignty-is-nonnegotiable/a-74854890. - Deutsch, Karl, Sydney Burrel, Robert Kann, Lee Maurice, Martin Lichterman, Raymond Lidngren, Francis Loewenheim, and Richard VanWagenen. 1957. Political Community and the North Atlantic Area – International Organization in the Light of Historical Experience. New Jersey: Princeton University Press.
- Driedger, Jonas J. 2023. “Risk Acceptance and Offensive War: The Case of Russia under the Putin Regime”. Contemporary Security Policy 44 (2): 199–225. DOI: 10.1080/13523260.2023.2164974.
- EU. 2022. “A Strategic Compass for Security and Defence.ˮ EEAS. Last accessed December 7, 2025.
https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/strategic_compass_en3_web.pdf. - EU. 2025. “CELAC-EU Summit: Press Statement by High Representative /Vice-President Kaja Kallas”. EEAS. November 9, 2025.
https://www.eeas.europa.eu/eeas/celac-eu-summit-press-statement-high-representative-vicepresident-kaja-kallas_en. - European Council/Council of the European Union. 2025. “EU defence in numbers”. European Council/Council of the European Union. Last accessed December 7, 2025.
https://www.consilium.europa.eu/en/policies/defence-numbers. - Eurostat. 2025. “EU population increases for the 4th consecutive year”. Eurostat. July 11, 2025.
https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250711-1. - France 24. 2024. “2024 French legislative elections: Results of the second round”. France 24. July 4, 2024. https:// www.france24.com/en/france/20240704-2024-frenchlegislative-elections-results-of-the-second-round.Global Firepower. 2025. “2025 Military Strength Ranking”. Global Firepower. Last accessed December 7, 2025. https:// www.globalfirepower.com/countries-listing.php.
- Institute for Study of War. 2025. “Russian Offensive Campaign Assessment, November 26, 2025”. Understanding War. November 26, 2025.
https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessmentnovember-26-2025. - Ivic, Sanja. 2019. “The Concept of European Values”. Cultura. International Journal of Philosophy of Culture and Axiology 16 (1): 103–117. DOI: 10.3726/cul012019.0007.
- Kagan, Robert. 2003. Of Paradise and Power: America and Europe in the New World Order. New York: Alfred A. Knopf.
- Kana, Parag. 2019. Budućnost pripada Aziji. Beograd: Centar za međunarodnu saradnju i održivi razvoj – CIRSD.
- Körömi, Csongor, and Hanne Cokelaere. 2025. “The closer to Russia the greater the fear, opinion poll finds”. Politico. October 20, 2025.
https://www.politico.eu/article/russiaopinion-poll-closer-border-fear-yougov-eu-countries. - Krastev, Ivan. 2021. “Eastern Europe’s Illiberal Revolution – The Long Road to Democratic Decline”. In The Emergence of Illiberalism – Understanding a Global Phenomenon, eds.
- Boris Vormann and Michael D. Weinman, 157–165. New York: Routledge.
- Krastev, Ivan. 2025. “The Paradox of Europe’s Trumpian Right - How America’s Weaponization of Ideology Could Backfire”. Foreign Affairs. November 27, 2025.
https://www.foreignaffairs.com/europe/paradox-europestrumpian-right. - Kristensen, Hans, Matt Korda, Eliana Johns, Mackenzie KnightBoyle, and Kate Kohn. 2025. “Status of World Nuclear Forces”. Federation of American Scientists. Last accessed December 8, 2025.
https://fas.org/initiative/status-worldnuclear-forces. - Lippmann, Walter. 1943. U.S. Foreign Policy: Shield of the Republic. Boston: An Atlantic
- Monthly Press Book.
- Marangé, Céline. 2019. “Russia”. In Comparative Grand Strategy – A Framework and Cases, eds. Thierry
Balzacq, Peter Dombrowski, and Simon Reich, 50– 72. Oxford: Oxford University Press. DOI: 10.1093/oso/9780198840848.003.0003. - Mearsheimer, John. 2022. “The Causes and Consequences of the Ukraine War”. CIRSD.
https://www.cirsd.org/en/horizons/horizons-summer-2022-issue-no.21/the-causes-andconsequences-of-the-ukraine-war. - Mearsheimer, John, and Sebastian Rosato. 2023. How States Think – The Rationality of Foreign Policy. New Haeven & London: Yale University Press.
- Miršajmer, Džon. 2017. Tragedija politike velikih sila. Beograd: Čigoja štampa.
- Morgentau, Hans. 2014. Teorija međunarodne politike – borba za moć i mir. Podgorica: CID.
- NATO. 2025. “Overview - 2025 NATO Summit in The Hague”. NATO. Last accessed January 4, 2026.
https://www.nato.int/en/news-and-events/events/2025/6/overview---2025nato-summit-in-the-hague. - Nedeljković, Stevan. 2020. Strategija uravnotežavanja u međunarodnim odnosima, studija slučaja: francusko i nemačko uravnotežavanje Sjedinjenih Američkih Država posle Hladnog rata. Doktorska disertacija. Univerzitet u Beogradu: Fakultet političkih nauka.
- Nedeljković, Stevan. 2025. Ravnoteža moći: od Tukidida do Trampa. Beograd: Akademska knjiga, Fakultet političkih nauka.
- Ott, Haley, and Nicole Brown Chau. 2025. “Maps show Ukrainian territories claimed by Russia amid talks on possible end to war”. CBS News. August 19, 2025.
https://www.cbsnews.com/news/maps-ukrainian-territories-claimed-by-russiawar. Patriots for Europe. 2025. “Priorities”. Patriots for Europe. Last accessed December 28, 2025. https://www.patriotsforeurope.eu/#priorities. - Plokhy, Serhii. 2023. The Russo-Ukrainian War: The Return of History. UK: Allan Lane.
- Posen, Barry. 2025. “European Military Autonomy: What Comes First?” Survival 67 (5): 7–28. DOI: 10.1080/00396338.2025.2561479.
- Preradović, Nikola. 2025. „Sklonost riziku kao ograničavajući faktor u stvaranju rusko-kineskog saveza”. Međunarodna politika 76 (1194): 549–570. DOI: 10.18485/iipe_ mp.2025.76.1195.6.
- President of Russia. 2025. “Valdai Discussion Club meeting”. Kremlin. October 2, 2025.
http://en.kremlin.ru/events/president/news/78134. - Quinlan, Michael. 2001. European Defense Cooperation – Asset or Threat to NATO? Washington: Woodrow Wilson Center Press.
- Renz, Bettina. 2024. “Western Estimates of Russian Military Capabilities and the Invasion of Ukraine”.
Problems of Post-Communism 71 (3): 219–231. DOI: 10.1080/10758216.2023.2253359. - Reuters. 2025. “Germany’s Merz: Europe must become less dependent on United States”. Reuters. December 9, 2025.
https://www.reuters.com/world/germanys-merz-europemust-become-less-dependent-united-states-2025-12-09. - Rosato, Sebastian. 2011. Europe United - Power Politics and the Making of the European Community. Ithaca and London: Cornell University Press.
- Saradzhyan, Simon, Ivan Arreguín-Toft, and Angelina Flood. 2025. “3 Years Later: What Russia’s Aggression in Ukraine Has Cost It and What It’s Gained”. Belfer Center for Science and International Affairs. February 24, 2025.
https://www.belfercenter.org/research-analysis/3-yearslater-what-russias-aggression-ukraine-has-cost-it-andwhat-its-gained. - Schweller, Randal. 1994. “Bandwagoning for Profit: Bringing the Revisionist State Back In”. International Security 19 (1): 72–107. DOI: 10.2307/2539149.
- Simić, Dragan. 2009. Svetska politika. Beograd: Čigoja štampa.
- The Economist. 2025. “Russia’s latest big Ukraine offensive gains next to nothing, again”. The Economist. October 17, 2025.
https://www.economist.com/interactive/europe/2025/10/17/russia-latest-big-ukraine-offensivegains-next-to-nothing-again. - The Guardian. 2025а. “EU chief unveils €800bn plan to ‘rearm’ Europe”. The Guardian. March 4, 2025.
https://www.theguardian.com/world/2025/mar/04/eu-plan-to-bolstereuropes-defences-could-raise-800bn-for-ukraine. - The Guardian. 2025b. “JD Vance stuns Munich conference with blistering attack on Europe’s leaders”. February 14, 2025.
https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/14/jdvance-stuns-munich-conference-with-blistering-attack-oneuropes-leaders. - The Guardian. 2025c. “The week Europe realised it stands alone against Russian expansionism”. November 29, 2025.
https://www.theguardian.com/world/2025/nov/29/the-week-europe-realised-it-stands-alone-against-russianexpansionism. - The International Institute for Strategic Studies. 2025. “The Military Balance 2025ˮ. IISS. Last accessed December 20, 2025.
https://www.iiss.org/publications/the-militarybalance/2025/the-military-balance-2025. - The White House. 2025. “National Security Strategy of the United States of Americaˮ. The White House. Last accessed December 20, 2025.
https://www.whitehouse.gov/wpcontent/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf. - Tocci, Nathalie. 2021. European Strategic Autonomy: What It Is, Why We Need It, How to Achieve It. Rome: Istituto Affari Internazionali (IAI).
- Trapara, Vladimir. 2025. „Šta Putin zapravo želi u Ukrajini?” Međunarodna politika 76 (1993): 7–28. DOI: 10.18485/ iipe_mp.2025.76.1193.1.
- Troitiño, David Ramiro. 2008. “De Gaulle and the European Communitiesˮ. Proceedings of the Institute for European Studies (4): 139–152.
- Volc, Kenet. 2008. Teorija međunarodne politike. Beograd: Centar za civilno-vojne odnose.
- Walt, Stephen. 1987. The Origins of Alliances. Ithaca and London: Cornell University Press.
- World Bank. 2025. “GDP (current US$)”
- “GDP, PPP (current international $)”. World Bank. Last accessed December 20, 2025.
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?most_recent_value_desc=true
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?most_recent_value_desc=true.- Worldometer. 2025. “Russia population”
- “European Countries by Population”. Worldometers. Last accessed December 3, 2025.
https://www.worldometers.info/world-population/russia-population -
https://www.worldometers.info/population/countries-in-europe-by-population. - Zakaria, Fareed. 2008. The Post-American World. New York: W.W. Norton & Company.
- Zeier, Kristin, and Gianna-Carina Grün. 2025. “German election results explained in graphics”. Deutsche Welle, February 27, 2025.
https://www.dw.com/en/german-election-resultsexplained-in-graphics/a-71724186.