Izaberi jezik:
Tema broja

VOJSKA, VOJNI ODNOSI, OBLICI SUKOBA

VOJSKA U POLITIČKOM SISTEMU DRUGE JUGOSLAVIJE

Sažetak

Vojska podrazumeva celokupnost oružanih snaga jedne države. Ona prvenstveno štiti državu od spoljne agresije, ali ona štiti i unutrašnji ustavni poredak. Period od završetka Drugog svetskog rata 1945. godine do raspada SFRJ 1992. godine je poznat kao period druge Jugoslavije. U drugoj Jugoslaviji je uspostavljen jednopartijski politički sistem po ugledu na Sovjetski savez. Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) je imala vladajući položaj, a marksizam je bio zvanična ideologija. Jugoslovenska narodna armija (JNA) je bila izrazito politizovana i pod snažnim uticajem KPJ. Ustavne promene krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina 20. veka su donele krupne promene u karakteru federacije i sistemu odbrane. Te promene su značile konfederalizaciju zemlje i vidno su doprinele kasnijem raspadu SFRJ. Novi sistem opštenarodne odbrane je doneo značajnu decentralizaciju države i mnogo veću ulogu republika i pokrajina u poslovima odbrane. Formirani su nacionalni tj. republički i pokrajinski štabovi i jedinice teritorijalne odbrane. Teritorijalna odbrana je uz JNA bila ravnopravna komponenta oružanih snaga. Ove promene su donele veliki rizik jer su praktično formirane republičke i pokrajinske vojske koje mogu biti pretnja bezbednosti zemlje u slučaju međunacionalnih sukoba. JNA je imala visoku autonomiju u društvu i delovala je kao prilično zatvorena socijalna grupa. Ona je kao višenacionalna narodna vojska bila pripremana za opštenarodnu odbranu zemlje od spoljnog neprijatelja, tako da je nespremna dočekala izazove međunacionalnih sukoba i građanskog rata. Ipak, JNA je početkom devedesetih godina 20. veka odigrala značajnu ulogu kao snaga koja je nastojala da smiri tenzije, zaštiti ugroženo stanovništvo i doprinese mirnom razrešenju krize.

Ključne reči:

Reference

    • Bebler, Anton. 1977. Marksizam i vojništvo. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
    • Bebler, Anton. 1985. „Razvitak jugoslavenske vojne doktrine”. Politička misao 22 (4): 123-141. Zagreb: Fakultet političkih znanosti.
    • Bjelajac, Mile. 2010. Diplomatija i vojska. Beograd: Medija centar Odbrana, Akademija za diplomatiju i bezbednost.
    • Fuletić, Đuro. 1996. „Vojska u političkom sistemu Savezne Republike Jugoslavije”. Doktorska disertacija. Univerzitet u Beogradu: Fakultet političkih nauka.
    • Gostović, Dragan i Sava Savić. 2011. „Klasifikacija poslova izvršne vlasti.” Pravni život 545 (5-6): 71-86.
    • Gostović, Dragan. 2020. „Marksističko shvatanje o vojsci u političkom sistemu.” U Savremeni ekološki, društveni, politički i ekonomski izazovi, ur. Sanja Mrazovac Kurilić, Ljiljana Nikolić Bujanović i Miša Stojadinović, 236-245. Beograd: Univerzitet Union – Nikola Tesla.
    • Grupa autora. 1981. Politički rad u JNA 1945-1980. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
    • Grupa autora. 1979. KPJ-SKJ u izgradnji oružanih snaga i ONO. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
    • Hadžić, Miroslav. 2001. „Manjak pretpostavki za demokratsku kontrolu Vojske Jugoslavije”. U Demokratska kontrola vojske i policije u SR Jugoslaviji, prir. Miroslav Hadžić, 63-98. Beograd: Beogradski centar za bezbednosnu politiku.
    • Ibrahimpašić, Mensur. 1979. „Oružane snage i politički sistem”. U KPJ-SKJ u izgradnji oružanih snaga i ONO, ur. Veljko Miladinović, 127-150. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
    • Jeftić, Zoran, Miroslav Mladenović, i Vanja Rokvić. 2014. Osnove civilno-vojnih odnosa. Beograd: Fakultet bezbednosti.
    • Marijan, Davor. 2015. „Jugoslavenska narodna armija i vjerske zajednice – prilog istraživanju”. Croatica Christiana periodica 76: 171-198. Zagreb: Katolički bogoslovni fakultet.
    • Miljanić, Dušan, Radovan Radinović, Nikola Anić, Slavko Mrkić, Dušan Vilić, i Marko Trbović. 1987. Opštenarodna odbrana i društvena samozaštita SFRJ I. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
    • Mladenović, Miroslav, Željko Ivaniš, i Vanja Rokvić. 2011. Razvoj institucija i izgradnja političkog sistema Srbije. Beograd: Fakultet bezbednosti.
    • Nikolić, Drago. 1981. „Razvoj političkih organa u JNA”. U Politički rad u JNA 1945-1980, ur. Rahmija Kadenić, 211-302. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
    • Nikolić, Kosta, Nikola Žutić, Momčilo Pavlović, i Zorica Špadijer. 2009. Istorija 3/4 udžbenik za gimnazije. Beograd: Zavod za udžbenike.
    • Simeunović, Dragan. 2009. Uvod u političku teoriju. Beograd: Institut za političke studije.
    • Tatalović, Siniša. 1997. „Civilno-vojni odnosi”. Politička misao 34 (2): 61-82. Zagreb: Fakultet političkih znanosti.
    • Todorić, Slobodan, Miroslav Mladenović, i Dragan Gostović. 2001. Politički sistem. Beograd: Vojna akademija.
    • Vjatr, Ježi. 1987. Sociologija vojske. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar.
PERIODIKA Nacionalni interes 2/2021 2/2021 УДК 355.1:321(497.1)“1945/1992“ 41-62
ç