Stevan Đ. Salatić

  • Adresa: /
  • Email: /
  • Telefon: /
  • LinkedIn: /

Institut za društvena istraživanja, Fakultet političkih nauka, Banja Luka

PERIODIKA

PODSTICAJNOST I PRINCIP RAZLIKE – ROLS-KOENOVA TRILEMA

Princip razlike, shvaćen u svojoj uskoj varijanti zahtjeva bratstvo kao poseban odnos prijateljstva i solidarnosti koji postoji u društvu. Po principu bratstva nadareni u društvu neće zahtijevati posebne podsticaje kako bi bili produktivniji već će biti empatični prema onim u najgorem položaju i iz tog razloga će i bez podsticaja jednako pridonositi društvu. U pravednom društvu postoji poseban etos ili kultura pravde kojom će se voditi svi pripadnici takvog društva. Središno pitanje kojim se Koen bavi jeste Rolsov princip razlike u kojem se kaže da u društvu postoje ljudi koji su zbog prirodne genetike ili zbog obične sreće u stanju da proizvode više nego drugi, a ti ljudi imaju pravo da budu bogatiji od drugih ako njihova produktivnost i iz nje prouzrokovano društveno bogatstvo utiču da oni u najgorem položaju poprave svoj početni status. Koen smatra da nadarenim ljudima ne treba posebna motivacija kako bi proizvodili više ali i smatra da Rols nije zahtijevao da je neophodno dati posebne podsticaje nadarenim ljudima kako bi oni više pridonosili. Princip razlike predstavlja osećaj solidarnosti između onih bolje pozicioniranih i lošije pozicioniranih, ali je takođe i sredstvo mjerenja kako bi se uspjeh i korist upotrebila tako da i lošije stojećim bude od pomoći.

PERIODIKA

MULTIKULTURNA KRITIKA LIBERALNE TEORIJE PASIVNOG GRAĐANSTVA

Poslijeratna ortodoksija u oblasti građanstva uzima stvaralaštvo T. H. Maršala i njegovu knjigu “Klasa, građanstvo i društveni razvoj” kao najznačajnije djelo u teoriji građanstva. Rad govori i o jednom shvatanju “pasivnog građanstva” koje Maršal prikazuje u namjeri da prikaže građanstvo i građanina kao subjekta koji ima “pravo na prava”. Afirmišući na ovaj način pojam građanstva, Maršal je smatrao da se može u britanskom društvu stvoriti neophodno jedinstvo nacije koje će omogućiti integraciju radničke klase i nižih slojeva u britansko društvo. Kroz rad pokušaću da pokažem na određene prigovore koje su teoriji “pasivnog građanstva” uputile identitetske politike i politike priznanja kao i prigovor iz republikanske političke tradicije koje na određen način dopunjuju Maršalovu teorijsku formu neophodnim sadržajem. Identitetska politika teži da politizuje privatnu sferu svakog pojedinca, smatrajući da samo ono što čovjek jeste u svojoj privatnosti čini ga neponovljivom individuom slobodnom da samostalno dijela bez straha od hegemonije nacionalne kulture.

PERIODIKA

DELIBERATIVNA DEMOKRATIJA I FORUMI ZA UČENJE I RAZVOJ DELIBERATIVNIH VRLINA

Ideal antičkog građanstva i neposredne demokratije iz ovog perioda sastojao se u učešću svih punoljetnih odraslih muškaraca u procesu donošenja političkih odluka vezanih za polis. Ova velika ideja o građanima kao participantima u vođenju političkih procesa se nalazi u srži deliberativnog modela demokratije. Kroz javnu raspravu građani treba da dođu do “javne razložnosti” u vidu politika pogodnih za sve građane – participante. Ovaj rad bavi se pogodnostima foruma za deliberaciju i kolektivni dijalog o pitanjima vezanim za određeno društvo. Najprije kroz objašnjenje svih pogodnosti deliberativne demokratije u odnosu na ostale modele, rad raspravlja efikasnost foruma za deliberaciju (tržišta, civilnog društva, porodice i crkve i obrazovnog sistema) a na kraju razmatra određene nedostatke deliberativnog diskursa. U središtu razmatranja nalazi se zainteresovan, aktivan i informisan građanin koji prilikom svog djelovanja u javnoj sferi naglasak stavlja na obaveze koje ima umjesto prava koja uživa. Riječ je o jednom prelasku sa pasivnog građanstva na koncept aktinog građanstva koji se nalazi u srcu deliberativnog modela demokratije.

ç