Saša Marković

  • Adresa: /
  • Email: /
  • Telefon: /
  • LinkedIn: /

Pedagoški fakultet, Univerzitet u Novom Sadu

PERIODIKA

RUSKA IDEJA – IZMEĐU NACIONALNOG EGOIZMA, EMPATIJE I ANTIMILITARIZMA I ODJECI KOD SRBA DO 1914. GODINE

Carska Rusija je tokom devetnaestog veka, u više navrata demonstrirala vojno-političku moć. Kao velika sila, Rusija se trudila da se približi drugim evropskim silama i vrlo često je sprovodila reforme. Njenu političku tranziciju pratile su brojne protivurečnosti kao i nedovoljno uspešna refleksija modernih ideja. U otporu, ali i u kreativnom pristupu društvenim idejama, ruska intelektualna elita je nudila svoje odgovore. Posebno specifična inicijativa bilo je tzv. narodnjaštvo odnosno „otkrivanje Rusije”. Nalazeći uporište u hrišćanstvu ova ideja je tragala za specifičnom ulogom ruskog naroda i odbijala je da prihvati nacionalni egoizam kao vodilju državnih interesa. Njena empatija bila je demonstrirana kroz slovenofilstvo ali i kroz brigu za čovečanstvo. Narativ, kroz stavove značajnog broja mislećih ljudi je alarmantno ukazivao da svet, kroz imperijalizam, sve više postaje pozornica militarizma u kojem je rat izvesniji od političkog dijaloga. Brojni srpski intelektualci su pomno pratili razvoj ove društveno-političke misli.

PERIODIKA

U POTRAZI ZA POLITIČKIM IDEJAMA TIHOMIRA OSTOJIĆA

Tihomir Ostojić je jedan od najznačajnijih predstavnika srpske političke misli na prostoru Austro-Ugarske monarhije početkom 20. veka. Politička misao Tihomira Ostojića nije istraživački razmatrana. Ona je, međutim, u njegovom stvaralaštvu prisutna i umela je da oboji i njegova kulturološka i književna stanovišta. U zalaganju za demokratizaciju srpske političke misli, Ostojić je tražio uporište u prosvetiteljstvu Dositeja Obradovića. Njegovo nacionalno stanovište odudaralo je od romantičarske slike, ali je nije i u potpunosti odbacivalo. Suprotstavljajući se politici asimilacije i stranačke razdrobljenosti, Ostojić se zalagao za prodor obrazovanja u najšire slojeve srpskog naroda kao jedinstvenu barijeru čija je uloga bila očuvanje identiteta. Sa tim u vezi on je, u predvečerje Prvog svetskog rata odlučujuće uticao na delatnost Matice srpske kao najoriginalnije srpske kulturne institucije. Nezadovoljan konformizmom i politikanstvom postojećih srpskih političkih stranaka u Monarhiji, on je predlagao reformu Liberalne stranke, a potom i učestvovao u stvaranju Srpske demokratske stranke. Iako su politički dometi ovih stranaka ostali nedovoljno afirmisani, njihov značaj nije bio zanemarljiv u negovanju demokratskog procesa artikulacije političke misli kod Srba „prečana“. Tihomir Ostojić je u tome imao nezaobilaznu ulogu.

PERIODIKA

VOJVODINA IZMEĐU KONFLIKTA I HARMONIJE RAZLIČITOSTI

Poslednje dve decenije dvadesetog veka jugoslovenske države i njenih naslednih država, u istorijskom kontekstu, svedoče o jednom razornom dejstvu poli­tikanstva koje je nastalo usled sudara postkomunističkih ideologija kvazinacionalističke i socijalne provenijencije. Ove ideologije bile su i ‘’jedino mogući razvojni put’’ elita koja je negovana u ideološkoj državi bratstva i jedinstva, a koja je izgubila put kojim ih je vodilo delo bezgrešnog vođe. Situacija u Vojvodini je takođe bila obeležena ovim događajima. Konačni obračun sa antisrpskim snagama u vreme tzv. ‘’jogurt revolucije’’ trebao je da označi navodni početak nacionalnog osvešćenja i homogenizacije Srba koje je ideologija prethodnog vremena fragmentarisala i odnarodila. Izgovarane su velike reči i pozivalo se na velika dela i ukazivalo se na odsudni trenutak. Retorika je postajala primerenija opštenarodnom pokretu koji je trebalo da se stvo­ri. Sva protivurečnost složenih nacionalnih odnosa i državnog uređenja nestajala je u slatkorečivoj i zapaljivoj demagogiji koja je mitomaniju pretvori­la u istorijsku istinu. Čuvari narodne tradicije i istorijske baštine postali su isti oni ljudi koji su negovani u anacionalnom i atradicionalnom kulturnoj i političkoj atmosferi. I u Vojvodini oni su se sukobili sa političkim neistomišljenicima (čitaj neprijateljima) ali dojučerašnjim ideološkim saradnicima. I jedna i druga koncepcija nije brinula o postojećim interesima Vojvodine, već o očuvanju ili stvaranju svog ekonomski i politički privilegovanog mesta u društvu. Ipak to je zanemarljivo malom broju ondašnjih intelektualaca bio signal za početak potpune kulturološke dekadencije jednog naroda, jedne države, jedne regije. Naprotiv, u populizmu koji su politički lideri južnoslovenskih nacija oblikovali bilo je mesta za "prateću’’ inteligenciju i ona je to obilato koristila. Promene koje su nastupile nakon 2000. godine, u na­rodu, bile su više izraz ekonomske iscrpljenosti i opterećenosti ratnom psihozom, a u manjoj meri refleksija spoznaje pogubne anacionalne, akulturne i time i proevropske politike. Godine koje su sledile, do danas, predstavljaju traganje za nacionalnim konsenzusom u okvirima generisanja političkog parla­mentarizma i pluralizma. Vojvodina je u rascepu koja je odraz potrebe, sa jedne strane, sopstvenog definisanja kao modernog evropskog regiona i građanskih i nacionalnih snaga koje to podržavaju, a sa druge strane nacionalističkih i vojvođansko etatističkih snaga koje su suštinski anacionalne i separatne i koje pomenuti proces doživljavaju kao dezintegraciju države ili nacije ali i Vojvodine.

PERIODIKA

ISKUŠENJA ETNOFILETIZMA U RELIGIJSKIM MOTIVIMA POLITIČKE MISLI KOD SRBA

Savremeno srpsko društvo opsednuto je višestrukim sindromima isključivosti. Ova pojava specifično je uočljiva na političkoj sceni. Već višedecenijski je politika u Srbiji nadmoćno poprište politikantske i ideološki borbe, a marginalni je susret i dia­lektika političkih teorija, strateških analiza i idejnih putokaza. U takvoj konstelaciji vrednosti isključivost je intenzivno prisutna bez obzira da li je levičarskih opredeljenja ili desničarske proveniencije. Jedan od najvažnijih segmenta u nadmetanju političkih elita u Srbiji je i religija. Kao jednom prepoznat faktor u stvaranju i očuvanju nacionalnog identiteta, religija se koristi kao argument nacionalističke retorike ali i anacionalne demagogije. Oba pristupa instrumentalizuju stanovište vere i stvaraju kontraefekat od željenog. Otud proističe put patološkog patriotizma i šizofrenog globali­zma. U ovom radu pokušaćemo da predstavimo jasaniji pristup religiji. Ona je aktivni sastojak ličnosti i deo vrednosne tradicije srpskog naroda. Etnofiletizam je njeno nasilno prilepljeno Janusovo lice koje, pošto deluje blisko, omalovažava hrišćanske vrline. Upravo takva predstava najčešća je zloupotreba religije u političkoj misli kod Srba. Ovim radom želimo da skrenemo pažnju na značaj istraživanja ove teme i protivljenje njenom nerazumnom izbegavanju. Rad pokazuje da politička elita Srbije veru koristi kao sredstvo manipulacije a ne kao sredstvo za dostignuće bolje ličnosti, društva i države.

PERIODIKA

‘KULTURNI NACIONALIZAM’ U POLITIČKOJ MISLI KOD SRBA POČETKOM 20. VEKA

U radu ćemo predstaviti pokušaj određene grupe srpskih intelektualaca, koji su živeli i u okviru srpske države i u Austro-Ugarskoj monarhiji, da nacionalnoj ideji, početkom 20. veka, daju jedan savremeniji identitet uzimajući u obzir zahtev kompleksne međunarodne situacije, ali i uvažavajući kontinui­tet karaktera nacionalne ideje sa stanovištem koje je negovano tokom 19. veka. Građanska liberalna misao, na ovom dodiru vekova, učinila je evolutivni prelaz od nacionalnog romantizma prema postepenom, istraživačkom, obrazovnom i kulturnom pristupu nacionalnoj ideji u nameri da stratešku nadu Srba, ujedinjenje u samostalnu državu, upotpuni novim saznanjima i pokrene njenu političku realizaciju u savremeno otpornom, prilagodljivom i najmanje turbulentnom smeru. U vezi sa tim mi ćemo se u ra­du osvrnuti na segmente stvaralaštva Jovan Cvijića, Tihomira Ostojića, Isidore Sekulić, Laze Kostića, Vase Stajića, Veljka Petrovića i drugih, a koji se odnose na njihova stanovišta o nacionalnom identitetu.

PERIODIKA

Demographic Circumstances in Serbia: Exaltation and Resignation as two Extremes of the National Identity Crisis

One of the far-reaching consequences of Serbia's involvement in crucial global events and regional conflicts of the twentieth century was its demographic re-composition. The unstable geopolitical situation in the Balkans, which was intentional, drove the people living there into confronting situations, in which they had to act accordingly. The politics of the elite that ran the country (mis)used various models for dealing with its population– from traditionalism and sacrificing, through migration and colonization, to modernization and cosmopolitanism.  Each of these models has had its highs and lows. The extremes of these models testified more to senseless wanderings than to a responsible demographic policy. This resulted in an unenviable and almost irreversible demographic decline in Serbia.  Unlike today, in the early twentieth century the Serbian nation was considered as one of the youngest in the world, relative to its population size. In this paper we shall present numerous warnings of our contemporaries that the issue of preserving the population is far more important than short-sighted social ideas of the emotionally driven. Unfortunately, this attitude is usually interpreted as an unpatriotic act of dubious intentions. It often took very little time to go from exaltation to resignation. Events have shown that the identity often lacked stability. The irrational elements in creating the identity in Serbia has been and remained one of the greatest challenges of a responsible population policy.

PERIODIKA

HIPOKRIZIJA KAO PRETENDENT NA ARHETIP NEDOREČENOG U POLITIČKOJ MISLI KOD SRBA

Pokušaj da se približimo dojstojnijem tumačenju identiteta srpskog naroda, a kroz istraživanje prepoznatih stavova srpske političke elite modernog doba (ustaljeno od 1804. do današnjih dana), vrlo često ostavlja utisak nedostižnog. Iz teške zapuštenosti, preko ustaničkog podvižništva do revolucionarnog zanosa u vlastoljubivu kombinatoriku, pa preko mukom osvojene institucionalizacije, do nacionalne države, partijske osionosti, vladarske ambicioznosti do jugoslovenske kontroverze i narodnog žrtvovanja, demagoške demokratije, ideološke vladavine u tranziciju postmodernizma gde političke elite pragmatizam pretvaraju u konzumaciju, a delotvornost podređuju medijskom nastupu i odgovornost izlizuju zaboravom. Iscrpljujuća nestabilnost sa oscilacijama od ushićena do duhovnog stratišta uslovila je pojavu koja je često imala oblik populističke podrške ali je stvarna misao ostajala duboko sakrivena od političkih elita na koje se odnosila. Na tom temelju stvarao se vrednostni sistem koji je ulivao prividnu lojalnost podrške dominirajućem političkom kontekstu i stvarao simulakrum stabilnosti koji se, pri svakom novom društvenom izazovu urušavao kroz izraz zatečenosti i neočekivanosti. Vrednosti, iako prepoznate, ostajale su nedostižan dekor i retorička podvala. U ovom radu, skrenućemo pažnju na one koji su nas upozorili na ove pojave, a argumente pritvornosti pokušaćemo da obesmislimo kroz uzorkovanje njihovog smisla.

PERIODIKA

OBEZBEĐENЈE SLOBODE PRAVNE JEDNAKOSTI I PRAVNE SIGURNOSTI KAO USLOV PRAVNE DRŽAVE

Zakonitost rada uprave je osnovni element sadržaja pojma pravne države. Pod pojmom pravne države u najširem smislu reči podrazumeva se ona država u kojoj radi obezbeđenja slobode pravne jednakosti i pravne sigurnosti funkcionisanja i manifestovanje državne vlasti ima pravne forme i u kojoj su postavljene određene pravne granice delovanja državne vlasti. U radu su prezentovani rezultati istraživanja prava policijskih službenika na pravnu sigurnost u Republici Srbiji. Tako usmereno istraživanje imalo je za cilj da se u metodološki ispravnom postupku identifikuju i naučno opišu ključni problemi policijskih službenika u ostvarivanju svojih prava iz radnih odnosa, posle donošenja Zakona o policiji iz 2016. godine. Primenom metoda analize sadržaja, komparativne i formalno-logičke analize, u radu je analizirano više primera iz prakse Ministarstva unutrašnjih poslova uporedno sa analizom rezultata aktuelnih teorijskih istraživanja i relevantnih pravnih propisa i akata. Rezultatima primene tih metoda, kao ključni problemi u ostvarivanju prava na pravnu sigurnost policijskih službenika, identifikovani su problemi u postupcima: službenog ocenjivanja, sticanja činova, raspoređivanja i prestanka radnog odnosa. Zaključcima izvedenim sintezom tih rezultata, kao ključni uzroci opisanih problema potvrđeni su: 1) neblagovremeno donošenje podzakonskih propisa, 2) selektivna primena zakona i 3) primena odredaba podzakonskih propisa koji su prestali da važe. Tako utvrđeno stanje pravne sigurnosti policijskih službenika u oblasti radnih odnosa ne može se oceniti saglasnim sa stanovištem Evropskog suda za ljudska prava prema kojem zakonske odredbe treba da budu „adekvatno dostupne, predvidive i formulisane sa dovoljno preciznosti da pojedincu ‒ ako je to potrebno, omoguće odgovarajući savet – radi regulisanja njegovog ponašanja“.

PERIODIKA

PROSVETITELЈSKO UPORIŠTE NACIONALNOG ROMANTIZMA UJEDINЈENE OMLADINE SRPSKE

Školovanje srpske omladine u inostranstvu i njen povratak u Kneževinu Srbiju, kao i istovetni proces kod Srba „prečana“ u smislu školovanja i povratka u svoj zavičaj, uslovili su refleksiju savremenih društenih ideja i njihov razvoj u srpskom narodu. Geopolitička situacija onovremene Evrope suočavala se sa neposrednim vojno-političkim izrazom teoretski, već prilično osvedočene nacionalne ideje Italijana i Nemaca. Njihov nacionalni optimizam i upronost u njegovom ostvarenju bili su dodatni podsticaj i uobličavanju nacionalnog izraza Srba. Najpre, u zasebnim grupama, a potom sve povezanije i odgovornije, energija slobodarskog duha slivala je tokove mladalačkog zanosa u jedinstenu doktirnu nacionalnog oslobođenja. Stvaranjem Ujedinjene omladine srpske nastala je konktretna organizacija koja je kanalisala entuzijazam, ali i zahtevala uobličavanje sopstvenog društvenog programa nacionalne ideje. U potrazi za vrednostima nacionalnog identiteta, među pristalicama Ujedinjene omladine srpske sve više podrške dobijala je ideja prosvetiteljstva. Uporište u negovanju obrazovanja trebalo je da nacionalni romantizam obogati racionalnim sadržajem i time uravnoteži njegov emotivni diskurs.

PERIODIKA

SRPSKI VOJNIK I „VELIKI RAT“ - ILI O POKUŠAJU NARUŠAVANЈA LЈUDSKOG DOSTOJANSTVA

Namera ovog rada je da približi probleme sa kojima se srpski narod suočavao u geopolitičkoj situaciji uoči i tokom ratnih godina 1914-1918. U situaciji neposredne ratne opasnosti i pretnje okupacije teritorije stanovništvo Srbije nije imalo izbora. Narod se posvetio vojničkoj dužnosti koja je opet bila motivisana dosta jasnom potrebom odbrane sopstvene zemlje. To je ulivalo pojedincu snažan osećaj pravedne borbe i rata koji nažalost ne može da se izbegne. Ratne okolnosti su bile nemilosrdne, a snalažljivost je plutala između morala i konformizma. Imajući sve ovo u vidu, stanovište o navodnom srpskom nacionalnom-imperijalizmu, sa kojom u narednim redovima polemišemo teško da je održivo.

ç