Predrag Terzić

  • Adresa: /
  • Email: /
  • Telefon: /
  • LinkedIn: /

Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu

PERIODIKA

King Milan Obrenović: Among the Political Elite, the Masses and Great Powers

After his crowning in 1882, Milan Obrenović became the first king In modern history of Serbia. Given the level and type of Milan’s participation in the government, there are three very different periods of his reign. While in the first period tripartite state governorships governed instead of the minor ruler, in the second priod Milan governed by himself. The third period came only after his abdication in 1889. Although he was the former king, during one part of the reign of King Alexander, Milan played an important political role, and even can be said to have been some kind of co-ruler with his son.

PERIODIKA

SUKOB INTERESA JAVNIH FUNKCIONERA – KOMPARATIVNA DE LEGE LATA ANALIZA

U radu je analiziran sukob interesa javnih funkcionera kao par excellence forma korupcije u državama nastalim na području nekadašnje Jugoslavije. Primenom uporednopravnog metoda koautori su analizirali varijetete u normativnom i institucionalnom dizajniranju koncepta sukoba interesa nosilaca javnih ovlašćenja u pozitivnom antikorupcijskom zakonodavstvu Srbije, Hrvatske, Slovenije, Crne Gore, Makedonije, Bosne i Hercegovine. Nalazi rada potvrđuju da je preveniranje sukoba interesa u državama obuhvaćenim uzorkom internacionalizovana kategorija, iznuđena mehanizmima uslovljavanja Evropske unije.

PERIODIKA

SHVATANJE UNUTRAŠNJE SLOBODE U DELU VLADIMIRA JOVANOVIĆA

U radu analiziramo pitanja unutrašnje slobode, odnosno slobodu u okviru državnih granica. Lična sloboda je za Vladi­mira Jovanovića prirodno i glavno čovekovo pravo. Jovanović, ipak, greši kada ističe da sloboda pojedinca ne može da ograniči slobodu bilo kog drugog člana društva. Sloboda je temelj dobro uređenog društva i države, zamajac privredne aktivnosti i naučnih otkrića, ali sloboda ne može da osigura da će se socijalni razvitak sam po sebi i ostvariti. Svaka vlada treba da bude ograničena pravom. Pravo je za Jovanovića isto što i pravda. Kako se ne bi donosili zakoni koji su u neskladu sa principom prav­de, on predlaže sledeće liberalne institucionalne mehanizme: slobodu javnog govora i javne kontrole, opšte pravo glasa, slobo­du štampe i odgovornost onih koji izvršavaju zakon. U pogledu oblika vladavine Vladimir se zalagao za onaj oblik koji počiva na principu slobode i proizilazi iz slobodno izražene volje na­roda, bila to republika ili ustavna monarhija. Vertikalna struk­tura vlasti u takvoj državi treba da bude zasnovana na širokim oblicima decentralizacije. Vladimir Jovanović je promovisao i neophodnost ostvarenja slobodne privredne aktivnosti. U tržišnoj utakmici jedni dobijaju, a drugi gube. Pritom, zadatak drža­ve nije samo da promenom propisa poboljša položaj radnika, već i da merama socijalne politike pomogne ugroženima.

PERIODIKA

SHVATANJE SPOLJNE SLOBODE U DELU VLADIMIRA JOVANOVIĆA

U radu analiziramo shvatanje spoljne slobode u delu Vla­dimira Jovanovića. Jovanovićevo razumevanje unutrašnje slobode kao prava na ekonomski, politički i društveni razvoj, biva dopunjeno težnjom za potpunim oslobođenjem srpskog, ali i drugih slovenskih naroda. Spoljna sloboda podrazumeva širenje prosto­ra slobode na još neoslobođene teritorije sopstvenog etničkog prostora, ali i oslobođenje drugih naroda. Patriotizam se ovde javlja kao dodatak i dopuna liberalizmu, odnosno kao sredstvo za rasprostiranje liberalnih ideja. Jovanović se kao patriota zalagao za oslobođenje srpskog naroda od austrijske i turske vlasti, ali je kao liberal promovisao toleranciju i saradnju između različitih etničkih i verskih grupa. Ostvarenje slobode sopstvenog naroda je samo put do opšte slobode.

PERIODIKA

OTVARANJE I FUNKCIONISANJE KANCELARIJA NARODNIH POSLANIKA U SRBIJI

Kancelarije narodnih poslanika predstavljaju korektiv slobodnog parlamentarnog mandata, ali imaju i funkciju instru­menta za obezbeđivanje transparentnosti parlamenta. Otvaranje kancelarija narodnih poslanika u Srbiji započelo je 2009. godi­ne i danas u našoj zemlji postoji preko 30 kancelarija narodnih poslanika. Naša analiza do sada otvorenih Kancelarija u Srbiji obuhvata nekoliko dimenzija: gradove i opštine gde su osnovane, broj asistenata koji je u svakoj od njih angažovan, prostorije u kojima su smeštene, radno vreme, broj poslanika koji učestvuje u radu kancelarija, njihovu starosnu, polnu strukturu i partijsku pripadnost. Srazmerno broju poslanika u parlamentu prema navedenim kategorijama 1) najaktivniji su bili narodni poslanici rođeni u četvrtoj deceniji, a najmanje aktivni oni rođeni 70-tih i 80-tih prošlog veka, 2) muški poslanici su za 44,4% više angažovani u formiranju kancelarija u odnosu na svoje koleginice, 3) a od poslaničkih grupa najaktivniji su bili poslanici PUPS-a, a najmanje aktivni narodni poslanici iz poslaničke grupe SPODHSS. Kao glavne probleme funkcionisanja kancelarija narod­nih poslanika u Srbiji autor navodi postojeći izborni sistem, nepostojanje narodnih poslanika iz velikog broja opština i gradova u Srbiji, ali ističe da se određena poboljšanja mogu ostvariti i u okviru postojećeg izbornog sistema i male stvarne moći narodnih poslanika.

PERIODIKA

SOCIODEMOGRAFSKA STRUKTURA POSLANICA U NARODNOJ SKUPŠTINI REPUBLIKE SRBIJE

Ključni institucionalni pomak u cilju povećane predstavljenosti žena u Narodnoj skupštini Republike Srbije ostvaren je izmenama i dopunama Zakona o izboru narodnih poslanika iz 2011. godine. Autor analizira sociodemografsku strukturu narodnih poslanica u pogledu starosnog doba, stepena obrazovanja i mesta prebivališta, a nakon toga ih poredi sa odgovarajućom strukturom njihovih muških kolega i ukupnom populacijom žena u Srbiji. Prilikom raspodele mandata 2012. godine: 1) broj narodnih poslanica porastao je sa 53 na 81, 2) najviše poslanica izabrano je sa liste SNS-a, 3) prosečna starost narodnih poslanica iznosila je 43,69 godina i bila je gotovo identična prosečnoj starosti ukupne populacije žena u Srbiji, 4) starosna struktura narodnih poslanica prema ukupnoj populaciji žena pokazuje veliku disproporciju u dobu od 30 do 34 (17,28:6,61%) i između 45 i 49 godina (17,28:6,66%), a najveća sličnost postoji u grupi starijih od 60 a mlađih od 64 godine (6,17:7,56%), 5) 51 poslanica završila je fakultet (62,96%), 6) odnos učešća visokoobrazovanih poslanica naspram poslanika iznosio je 62,96:54,44%, 7) čak 50 poslanica dolazilo je iz Beograda (61,73%). Nakon izbora 2014. godine: 1) broj poslanica povećan je za dve, 2) njihova prosečna starost porasla je na 44,46 godina i za skoro godinu dana je veća od starosti ukupne populacije žena u Srbiji, 3) 54 poslanice izabrano je na listi SNS-a (65,06%), 4) broj poslanica sa završenim fakultetom porastao je za četiri, ali je smanjen broj magistara i doktora nauka, 5) odnos visokoobrazovanih poslanica i poslanika smanjen je na 66,26:60,24%, 6) udeo Beograđanki među narodnim poslanicama snižen je na 40,96%.

PERIODIKA

UTICAJ STRANE LIBERALNE MISLI NA PROGRAM I DELOVANЈE NARODNE LIBERALNE STRANKE U XIX VEKU

Narodna liberalna stranka je stranački program i na njemu zasnovan način praktičnog delovanja odredila pod uticajem postulata klasičnih liberalnih mislilaca, ideja svojih liberalnih prethodnika u Srbiji, kao i liberalnih tradicija stranih zemalja u kojima su njeni lideri studirali. Na programska opredeljenja i delovanje naših liberala uticali su Konstan, Bastija, Mil, ali i nemački profesori prvaka Liberalne stranke, Karl Rau, Vilhelm Rošer, Šefle. Ipak, pri sprovođenju ovih liberalnih principa od velikog značaja bio je i način njihovog prilagođavanja sredini. U unutrašnjoj politici liberali su se zalagali za ograničeni parlamentarizam, delovanje snažne izvršne vlasti i moćnog policijsko-birokratskog aparata. U pogledu spoljne slobode pripadnici Liberalne stranke su težili ujedinjenju u jednu državu svih teritorija koje naseljava srpski narod, a kao uzor imali su pruski model ujedinjenja raskomadanih nemačkih državica. Nosilac liberalnih ideja u Srbiji nije bila privredna buržoazija, već inteligencija zaposlena u državnoj službi. U nemačkim zemljama u prvoj polovini XIX veka takav vid liberalizma dobio je naziv Beamterliberalismus – činovnički liberalizam.

PERIODIKA

PESIMISTISTIČKA ANTROPOLOGIJA ZIGMUNDA FROJDA

Prikaz knjige: Slobodan G. Marković, Pesimistička antropologija Zigmunda Frojda, Dosije studio, Beograd, 2014, 287 str.

PERIODIKA

POLITIČKA FUNKCIJA SINDIKATA: TEORIJSKE OSNOVE I PRAKTIČNA DIMENZIJA

Predmet rada predstavlja pokušaj teorijskog i praktičnog određenje političke funkcija savremenih sindikata kako bi se pokazalo da su itekako upućeni na politiku. U radu se zastupa stav da su savremeni sindikati politički akter i da njihova politička funkcija predstavlja instrument regulacije njihovog odnosa sa političkim sistemom. Delotvornost i praktična operacionalizacija političke funkcije sindikata dvostruko su uslovljeni istorijskim nasleđem, ali i institucionalnom konfiguracijom aktuelnog političkog konteksta, kao i trenutnom konstelacijom političke moći. Dostupni modeli političkog uticaja predstavljaju tekovinu dosadašnjeg razvoja odnosa sindikata sa političkim partijama i političkim sistemom u celini čija primenjivost zavisi od kapaciteta sindikata i institucionalnog konteksta njihovog delovanja. U radu se ukazuje na to da sindikati u Srbiji u svojim dokumentima prepoznaju važnost ostvarivanja uticaja na javne politike. Istovremeno, nemoćni su u realizaciji tog cilja, nezavisno od izabranog modela političkog uticaja.

PERIODIKA

UTICAJ FRANCUSKE I BRITANSKE MISLI NA PROGRAM I DELOVANJE NARODNE RADIKALNE STRANKE

Na nastanak programskih dokumenata i način delovanja Narodne radikalne stranke uticali su Svetozar Marković i Adam Bogosavljević, ali postojala su i značajna delovanja koja su dolazila iz Francuske i Britanije. Kao preteča radikala, Svetozar Marković se nalazio pod uticajem ideoloških postavki narodnjačkog socijalizma, u koje se ubrajaju: narod, nasuprot radništvu, kao subjektu revolucije, nekapitalistički razvojni put, kritika liberalizma, važnost kritičkih mislilaca u pripremi naroda za revoluciju, vera u nauku kao sredstvo za poboljšanje čoveka, ali i društva. Međutim, revolucionarni način osvajanja vlasti već osnivanjem Narodne radikalne stranke 1881. godine biva stavljen u drugi plan, a propašću Timočke bune i kasnijim ulaskom radikala u vlast, oni potpuno prihvataju parlamentarni način delovanja. Već prvi program Radikalne stranke iz 1881. godine veoma je sličan Belvilskom programu (Programme de Belleville) Leona Gambete iz 1869. godine i izbornim programima vođa francuskih radikala Žorža Klemansoa i Kamija Peletena pred parlamentarne izbore u Francuskoj 1881. godine. Pod uticajem Klemansoa radikali se zalažu za jednodomi parlament, opšte pravo glasa, apsolutnu slobodu govora i udruživanja, odvajanje crkve od države, obavezno besplatno obrazovanje, ukidanje stajaće vojske, administrativnu decentralizaciju zemlje. Revolucionarno delovanje i republikanizam tako ustupaju mesto demokratskoj parlamentarnoj borbi radikala s ciljem ograničenja moći monarha. Dok su u prvoj fazi razvoja radikalnog pokreta dominirale ideje Svetozara Markovića i ruskih narodnjaka, po formalnom konstituisanju Radikalne stranke primat u uticaju polako preuzima francuski radikalizam, a radikali u kasnijem periodu prihvataju i neke ideje britanskog parlamentarizma. Od britanskog parlamentarizma radikali su preuzeli princip zavisnosti vlade od parlamentarne većine i ustanovu stranačke vlade.

PERIODIKA

UTICAJ UČENJA FRANCUSKIH DOKTRINARA NA DEVETNAESTOVEKOVNU NAPREDNU STRANKU

Koristeći sociološko-politikološki pristup i strukturalnu argumentaciju, autori nastoje da objasne uticaj učenja francuskih doktrinara na devetnaestovekovnu Naprednu stranku. Politički ideal francuskih doktrinara, koje su predvodili Fransoa Gizo, Avgustin Tjer, Viktor de Broli, bila je liberalna ustavna monarhija zasnovana na podeli vlasti, vladavini prava, dvodomom parlamentu, zaštiti građanskih prava i sloboda, slobodi štampe, govora i udruživanja, ali i ograničenju pasivnog i aktivnog prava glasa. Takav politički ideal organizacije vlasti, ali u izmenjenom i prilagođenom obliku, prihvatili su članovi Napredne stranke, među kojima su se isticali Milan Piroćanac, Milutin Garašanin, Stojan Novaković, Čedomilj Mijatović. Zalažući se za znatno širi opseg građanskih i političkih prava, za parlamentarnu vladavinu, vladavinu prava i podelu vlasti naprednjaci su iskazali svoje bazično liberalno političko opredeljenje. Ipak, njihova težnja za ograničenjem učešća narodnih masa u političkom životu, nesporni elitizam, nastojanje za očuvanjem poretka i shvatanje napretka kao procesa kontinuiranih i obazrivih promena društvenog i političkog života, određuje njihov liberalizam kao konzervativan. Francuski doktrinari su na naprednjake delovali isticanjem suvereniteta razuma u odnosu na narodni suverenitet, potrebom za uspostavljanjem građanske, ali ne i političke jednakosti u društvu, davanjem prednosti reprezentativnoj vladavini u odnosu na političku demokratiju, suprostavljanjem apsolutističkoj državi, ali i demokratskim skepticizmom. Država zasnovana na suverenitetu razuma podrazumeva podjednako raspoređivanje građanskih prava između svih članova društva, ali je za postizanje političkih prava potrebno ispuniti dvostruki uslov: materijalni u vidu vlasništva i intelektualni koji se stiče obrazovanjem. Kroz obrazovne reforme i uvođenje obaveznog osnovnog obrazovanja naprednjaci su istakli svoje opredeljenje za politiku jednakih šansi.

ç