Mladen Radulović

  • Adresa: /
  • Email: /
  • Telefon: /
  • LinkedIn: /

Visoka Poslovno Tehnička Škola Doboj

PERIODIKA

ARTUR EVANS - IZMEĐU PATRIOTSKE DUŽNOSTI I IDEALISTIČKE FILANTROPIJE

Turbulentni događaji koji su protkali istoriju Balkanskog poluostrva oblikovali su mentalitete i karaktere naroda koji su obitavali na tom prostoru, te 1877. godine kada su Ilirska pisma istekla iz pera tadašnjeg dopisnika Manchester Guardian-a, a kasnijeg čuvenog arheologa i otkrivača antičkog grada Knososa na Kritu i minojske civilizacije, Ser Artura Evansa. Naime, konstantan oprez stanovništva ovih prostora oblikovan je viševjekovnim težnjama raznoraznih ekspanzionističkih sila, od antičkih vremena naovamo, koje su u dužim ili kraćim vremenskim periodima zaposjedali teritorije Balkana. U takvom procesu stvorene su okolnosti iz kojih je proizilazio stav ovdašnjeg stanovništva prema svim zvaničnim i nezvaničnim stranim predstavnicima, koji je varirao i mijenjao se od pozitivnog ka negativnom i obrnuto: sve dok je okupacija neposredna, a kazna za neposlušnost momentalna, dotle je i stav prema okupatoru obilježen rastućim nezadovoljstvom domaćeg stanovništva, kao što je to bio slučaj sa vlašću Osmanlijskog carstva na Balkanu, dok se ostale velesile, kao što je to primjer Britanske imperije koja sopstvene interese ostvaruje indirektno preko diplomatskih predstavništava u Beču, Pešti i Istanbulu, nažalost nerijetko kao rezultat zablude, posmatraju kao potencijalni oslobodioci napaćenog naroda koji im upućuje vapaje za oslobođenjem. Atmosfera opšteg straha koji je vladao među sve tri grupe koje su sačinjavale stanovništvo u pobunjenoj Bosni, a koja je prouzrokovana, kako spoljnim, tako i unutrašnjim faktorima, nimalo nije išla na ruku, tada mladom i prepunom poleta i iluzija o revolucionarnim idejama o jedinstvu južnoslovenskih naroda pod kapom Austrougarske, Ser Arturu Evansu. Strah begova u Bosni počivao je na očekivanju novog ustava Visoke porte koji bi im u znatnoj mjeri ograničio ovlaštenja nad ostalim, manje imućnim muslimanskim i pravoslavnim stanovništvom. Bosanski muslimani lošijeg materijalnog statusa u strahu od vrlo izvjesne odmazde begovata, ukoliko bi im okrenuli leđa i priključili se pobuni pravoslavnog stanovništva koje je već ionako živilo u neprestanom strahu za goli život, odabrali su ulogu neutralnih posmatrača. U takvoj situaciji izvjesno je za pretpostaviti da je svaka od tri navedene grupe mogla dvojako posmatrati prisustvo Ser Artura Evansa u Bosni: kao vjesnik proljeća njihovoj zimi nezadovoljstava prouzrokavanom postojećim stanjem ili kao zloguki nagovještaj da im teška vremena tek predstoje. Ovim radom pokušaćemo da rasvijetlimo eventualne motive i namjere koji se kriju iza njegovog boravka u Bosni. Tačnije, nastojaćemo da utvrdimo da li je Ser Artur Evans kao istinski čovjekoljubac došao da pomogne pobunjeničkom pokretu pravoslavnog stanovništva u nastojanju da se jednom zauvijek oslobodi osmanlijskog ili bilo čijeg drugog jarma ili da kao ponizni sluga britanske vlade i opšteg stava britanskog javnog mnjenja doprinese konačnom razriješenju istočnog pitanja i predaji Bosne u ruke, kako će se vrlo brzo ispostaviti, nove okupacione vlasti Austrougarske.

ç