Mladen Bajagić

  • Adresa: /
  • Email: /
  • Telefon: /
  • LinkedIn: /

Kriminalističko-policijska akademija, Univerzitet u Beogradu.

PERIODIKA

OBAVEŠTAJNA AKTIVNOST U SISTEMU POLITIČKE VLASTI

Obaveštajna aktivnost kao društveni i politički fenomen predstavlja jedan od ključnih informacionih kanala kojima se nosioci političke vlasti informišu o prilikama i promenama u spoljnom okruženju, koje su od značaja za nacionalnu bezbednost i nacionalne interese. Kao bitan element informacione, odnosno, meke moći svake države, obaveštajna aktivnost svoju institucionalizaciju doživljava kroz delovanje savremenih obaveštajnih službы kao specijalizovanih ustanova izvršne vlasti. S druge strane, obaveštajna aktivnost ima jasno definisanu ulogu u procesu donošenja (spoljno)političkih odluka, jer nosiocima političke vlasti obezbeđuje rele­vantna i pravovremena završna obaveštajna znanja kao osnov za dalji tog procesa odlučivanja. Poseban značaj u procesu obaveštajnog istraživanja, odno­sno obaveštajnom ciklusu, ima analiziranje, produkcija i interpretacija tih saznanja, kao i pravilno definisanje informacionih/obaveštajnih potreba i zahteva od strane nosilaca političke vlasti. U ovim tačkama se i prelama sva osetljivost složenih odnosa između obaveštajne aktivnosti i poli­tičke vlasti.

 

PERIODIKA

WHY THEORY OF INTELLIGENCE ACTIVITIES

In this work an effort has been made to obtain a com­prehensive review and analyze different conceptual des­ignations of the intelligence activities resulting from both individual and theoretical research efforts as well as many institutional definitions regarding this phenomenon. Fur­thermore, there are special research approaches in com­prehension of the intelligence activities phenomenon and its conceptual designation, systematically presented in this study. At the same time importance and significant role of the paper’s main issue (intelligence activities) was born in mind, related to preserving and promoting national se­curity as a part of foreign policy creating and realization process. Finally, this subject has to do with defining the national interests. Based on these theoretical assumptions, taking into account the general concept of scientific theory and theory in the social sciences, this piece of work realiz­es the phenomenon of intelligence activities in a historical context and furthermore it attempts to outline and justify building and conceptual elements which are foundation of the very theory of intelligence activities as a specific and special scientific approach to understanding the concept of intelligence within the framework of social and politi­cal, that is security phenomenon in the broadest sense.

 

PERIODIKA

OBAVEŠTAJNA AKTIVNOST U FUNKCIJI IZGRADNJE SISTEMA NACIONALNE BEZBEDNOSTI

Jedna od osnovnih funkcija svake savremene države jeste, između ostalog, dostizanje, očuvanje i unapređenje nacionalne bezbednosti, kao i aktivno učešće u postojećim regionalnim i međunarodnim bezbednosnim aranžmanima, imajući u vidu aktuelne globalizovane izazove i pretnje bezbednosti na početku XXI veka. Uz stalni razvoj složenih organizacionih i funkcionalnih bezbednosnih mera, radnji, aktivnosti i procedura, na vrhu piramide bezbednosnih poslova je i realizacija obaveštajne aktivnosti, čija se osnovna funkcija ogleda u pravovremenom, objektivom, stalnom i svrsishodnom obaveštavanju državnih organa o svim dešavanjima u bližem i širem okruženju države (stanju i prilikama u drugim državama) i aktuelnim i potencijalnim izazovima i pretnjama nacionalnoj, ali i regionalnoj i međunarodnoj bezbednosti. U tom smislu se izdvajaju dve ključne funkcije obaveštajne aktivnosti u okviru delovanja postojećih subjekata sistema nacionalne bezbednosti: obaveštajno-informativna funkcija u cilju kreiranja i realizacije spoljne politike; i obaveštajno-bezbednosna i preventivna funkcija vezana za izvršavanje tradicionalnih poslova bezbednosti. U svim modernim državama ove funkcije obaveštajne aktivnosti se međusobno prepliću, što se može nesporno utvrditi analizom funkcionisanja njihovih sistema nacionalne bezbednosti, odnosno obaveštajno-bezbednosnih ustanova i drugih subjekata sistema nacionalne bezbednosti (policije, kriminalističko-obaveštajnih službi), koji deluju na temelju utvrđenih strategija i zakona nacionalne bezbednosti, kao i matičnih zakona i drugih pravnih propisa.

 

PERIODIKA

ISLAMSKA DRŽAVA IRAKA I SIRIJE (ISIS/ISIL) – NASTANAK, RAZVOJ, IDEOLOŠKI TEMELJI I CILJEVI

Talas unutardržavnih sukoba koji je pogodio Bliski Istok i sever Afrike od 2011. godine (poznat i kao „Arapsko proleće“) i nastavak ratnih sukoba u Iraku i Siriji, generisali su novo poglavlje u daljem jačanju radikalnog Islama, ekstremnog vehabizma i terorizma u celom svetu. Iz Al Kaide i drugih bliskoistočnih terorističkih organizacija izrastao je novi „demon“ međunarodnog mira i bezbednosti - tzv. Islamska država Iraka i Sirije (ISIS/ISIL), koja je svojom ekstremnom panislamskom vehabističkom ideologijom i zločinačkim delovanjem prevazišla sve do sada poznate radikalne ekstremne verske pokrete i terorističke organizacije, čak i samu Al Kaidu. Rezultati delovanja ISIS/ISIL su potpuno cepanje teritorija Irak i Sirije, a njeni ciljevi su i širenje na druge delove regiona, ali i Evropu. Imajući u vidu opasnost koju ISIS/ISIL predstavlja ne samo za Srednji i Bliski Istok, već i za ceo svet, time i Evropu, Balkan i Republiku Srbiju, u ovom radu se pokušava objasniti istorijski razvoj ovog pokreta, koreni i razvoj njegove ideologije, platforma i strategija političkog delovanja, kao njegovi i konačni ciljevi.

PERIODIKA

BOSNA I HERCEGOVINA U VRTLOGU RADIKALNOG ISLAMISTIČKOG FANATIZMA, EKSTREMNOG VEHABIZMA I TERORIZMA

Dve decenije međunarodnih napora da se Bosna i Hercegovina svrsta u moderne države na evropskoj političkoj, ekonomskoj i bezbednosnoj karti nisu urodile plodom, jer se ovaj deo Balkana i dalje može s pravom nazvati „bure baruta“ za krhke i teško održive mirne međunacionalne i međuverske odnose. Pojava i jačanje ekstremnih politizovanih interpretacija Islama, radikalnog (pan)islamskog fundamentalizma, razvoj ekstremnih vehabijskih zajednica i terorističkih struktura u BiH, ukazuju da ona postaje ključni izvor i generator globalnog verskog terorizma koji je najteža pretnja regionalnoj i evropskoj bezbednosti trenutno i u budućnosti. U ovom radu se nastoji dati istorijski, politički i bezbednosni prikaz razvoja islamskog fundamentalizma, ekstremnog vehabizma i terorizma na prostorima BiH, utemeljenog na političkoj i bezbednosnoj analizi korena terorizma na ovom prostoru, koji sežu ne samo u ratni period (1992-1995) u BiH, već i mnogo pre, kada su u BiH došli i počeli aktivno delovati prvi pripadnici „Muslimanske braće“, Al Kaide, mudžahedinski veterani iz Avganistana i ostalih terorističkih organizacija i mreža.

PERIODIKA

POLITIČKE POSLEDICE ALBANSKOG NASILJA NA BALKANU

Ovaj rad je pokušaj autora da ukažu na političke posledice dugotrajne primene nasilja na Balkanu od strane albanskog separatističko terorističkog pokreta prema Srbima. Takođe, da se ukaže na velike greške zapadnih sila koje su u kontinuitetu ohrabrivale Albance na Balkanu da primenjuju nasilje. U drugoj polovini XX veka, one su najdirektnije podsticale nacionalnu prepotentnost Albanaca, ohrabrujući ih da sprovode albanoteror čija je ideologija albanizam a forma ultradesni ili fašisoidni terorizam i to najintenzivnije u drugoj polovini XX i na početku XXI veka kada političke posledice toga nasilja upozoravaju i prete bezbednosti regiona. Pretnja bezbednosti Balkana je na početku XXI veka još izraženija, a nasilje nad Srbijom od strane nekih zapadnih sila još intenzivnije. Od nastanka Srpske države na Balkanu Srbi su se uvek borili samo za postojanje i opstanak. Analizom istorijskih dokumenata o proterivanju Srba sa Kosova i Metohije u poslednja tri veka (1690-2006) može se zaključiti da je iz nekadašnje Stare Srbije (današnje Kosovo i Metohija), nasilno proterano oko 1 150 000 Srba, da ih je oko 200 000 pobijeno i 150 - 200 000 arbanizovano, odnosno prevedeno u islamsku veru. U srednjem veku nije postojalo posebno ime za ovu pokrajinu, osim opšteg imena Srbija. Na početku XXI veka albanski separatističko teroristički pokret predstavlja veliku pretnju bezbednosti na Balkanu, posebno nakon otimanja uz pomoć njihovih zapadnih saveznika 10887 kvadratnih kilometara teritorije Srbije. Srbi imaju ustavno i istorijsko pravo na Kosovu i Metohiji, koje je uvek starije od etničkog prava, a i međunarodno pravo je na strani Srbije, jer Povelja OUN zabranjuje nasil­no otimanje delova suverenih zemalja. Brojnost jedne nacionalne zajednice se ne određuje njenim brojnim stanjem u okviru jednog dela države, već njenim brojnim stanjem u okviru cele države, pa i na osnovu tog kriterijuma Albanci su nacionalna manjina u Srbiji. Nigde u svetu do sada nacionalna manjina nije imala pravo na svoju državu. Jedna nacionalna zajednica ne može sama za sebe određivati da li je narod ili nacionalna manjina. Političke posledice delovanja albanskog separatističko terorističkog pokreta na Balkanu na početku XXI upozoravaju OUN i EU, jer se dezintegracioni procesi na Balkanu po njihovom mišljenju još nisu završili, a poznato je da svako menjanje granica prate dugotrajni i isrpljujući ratovi.

PERIODIKA

NEOLIBERALNI INSTITUCIONALIZAM U MEĐUNARODNIM ODNOSIMA I STUDIJAMA BEZBEDNOSTI

Kao svojevrsna dogradnja najširih liberalnih političkih shvatanja, neoliberalizam i neoliberalni institucionalizam su jedan od ključnih teorijskih pristupa unutar nauke o međunarodnim odnosima i studija bezbednosti o razumevanju međunarodne (bezbednosne) stvarnosti u drugoj polovini XX veka. Imajući u centru pažnje anarhičnu strukturu međunarodnog sistema, neoliberali i neoliberalni institucionalisti, prihvatajući i neke osnovne postavke neorealizma, naglašavaju značaj međunarodnih institucija i režima u uspostavljanju i održavanju saradnje između država kao racionalnih aktera, koje kroz tu saradnju pre svega teže ostvariti apsolutnu dobit, u odnosu na (neo)realističke stavove o preovladavajućem značaju relativne dobiti za države i njihove usko-sebične interese. Oštra debata između neoliberala i neorelista (neo-neo debata) obeležila je teoriju međunarodnih odnosa i studije bezbednosti poslednjih decenija, ali se ni danas ne nazire njen konačan ishod. Tim pre, jer savremena međunarodna politička i bezbednosna stvarnost, na osnovu konkretnih pri­mera iz međunarodne prakse dovodi u pitanje gotovo sve stavove neoliberalnih institucionalista, pre svega motive, uslove, nor­me, pravila i procedure uspostavljanja i održavanja te saradnje i iskreno ponašanje država u tim aranžmanima. Iskustva govore da su dosadašnji uspostavljeni oblici saradnje između država bili i korisni i štetni za države, jer ih, između ostalog, posebno odlikuju nastojanja moćnih država da umanje nacionalne bezbednosne kapacitete slabijih država i često ostvare hegemonističke ciljeve na njihovu štetu.

PERIODIKA

THE PLACE OF RUSSIA IN THE EUROPEAN SECURITY STRUCTURES: ‘THE WEST’ AS A FACTOR THAT INFLUENCES THE FORMULATION AND CONDUCT OF RUSSIAN FOREIGN POLICY

Drawing on the recent actions taken by the Russian Federation in regards with the developments in Ukraine, this paper aims to provide some insight into what has become the troubling question since the beginning of XXI century: Is Russia a Reemerging Power? The question is to be addressed trough the analysis of influences that the European structures of security governance, meaning NATO and EU had on formulation and conduct of Russian foreign policy. The paper focuses on the effects that conceptualization of European security community as the club of pro-Western, post-Westphalia, modern states had on its foreign policy behavior. Considering that from the Euro-Atlantic point of view Russia was not perceived as a responsible security actor, the community adopted specific approach meaning cooperating with Russia on collective goals such as counter-terrorism, non-proliferation and arms control, but leaving it behind the integration processes. This approach, on the other hand, informed and co-constituted Russia’s place in the emerging World Order.

PERIODIKA

KONCEPT NACIONALNOG INTERESA U TEORIJI MEĐUNARODNIH ODNOSA

Koncept nacionalnog interesa vremenom je postao deo svakodnevnog političkog, ali i politikološkog rečnika. Danas teško da možemo naići na rasprave o spoljnoj politici i nacionalnoj bezbednosti u kojima koncept nacionalnog interesa ne zauzima centralno mesto. Naučna literatura koja analizira i koristi ovaj koncept je jedna od najobimnijih tematskih oblasti u međunarodnim odnosima. Stoga, interesovanje za izučavanje nacionalnog interesa još uvek ne jenjava, o čemu svedoči porast naučnih radova koji se bave ovom temom. Bez obzira na široku prihvaćenost, definicija nacionalnog interesa nije nešto oko čega u akademskoj i profesionalnoj zajednici postoji saglasnost. U ovom radu se analizira koncept nacionalnog interesa kroz razvoj teorije međunarodnih odnosa i, unutar nje, različitih istraživačkih pravaca, a u središtu su teorijski osnovi koncepta nacionalnog interesa i klasifikacija tih interesa, kao i pitanje da li se nacionalni interes treba posmatrati kao sredstvo političke analize ili sredstvo političke akcije.

ç