Miloš Knežević

PERIODIKA

SRBIJA U ŽARIŠTU KOSMETSKOG PROBLEMA Kontratransfer nadležnosti: politika povratka Srbije na Kosovo i Metohiju

Sa tačke gledišta Srbije  politička suština kosmetskog problema je u albanskom secesionizmu i težnji da lažnu državu koja im je stvorena legalizuju srpskim priznanjem u političkoj i pravnoj formi. Iako je srpsko/albanski dijalog u toku, htenja i težnje rešavanja problema nisu na svim uključenim stranama podjednaka. Želja za pronalaženjem kompromisnog rešenja je mnogo primetnija na srpskoj nego na albanskoj i evroameričkoj strani. Strana koja u pregovorima deluje nasuprot srpskoj je, u stvari, trojaka, nju čine Albanci, Evropljani iz Unijee i Amerikanci u pozadini zbivanja. Krajnji ciljevi srpske i albanske strane u pregovorima su antagonistički. Srbija teži reintegraciji pokrajine u ustavne okvire države dok Albanci sa KiM teže potrdi nezavisnosti pseudodržave.

Izloženo, po mišljenju autora,  zahteva propitivanja okolnosti i uslova spoljašnjeg i unutrašnjeg dijaloga o kosmetskom problemu. Bez obzira u kojoj dimenziji se shvati - unutrašnjoj ili spoljašnjoj - srpsko/albanski dijalog predstavlja trasu koja pruža izvesne mogućnosti postepenog rešavanja i predloga rešenja kosmetskog problema. Pri tom je potrebno imati u vidu i pridržvati se određenih dijaloških pretpostavki od kojih su neke aksiomatske a nek tek preporučljive. Polazna pretpostavka srpske strane u rešavanju kosmetskog problema  je reintegracija KiM u državni sastav Republike Srbije. Za Srbiju je dosadašnji negativni transfer nadležnosti imao značenje deetatizovanja, to jest deteritorijalizacije i desuverenizacije države na njenom pokrajinskom delu. Stoga je potrebno delovati u suprotnom smeru i pravcu, povraćaju u pređašnje stanje. Suprotni smer i pravac od dosadašnjih dvodecenijskih prenosa, tj. transfera državnih ovlašćenja sa Srbije na deo tzv. međunarodne zajednice i privremene albanske, tj. kosovske organe, može se sa srpske strane nazvati pozitivnim kontratransferom.

PERIODIKA

NEUSPEH JUGOSLOVENSTVA I SRPSKO ISTORIJSKO ISKUSTVO

U ostvarenju jugoslovenske ideje i održanju jugoslovenske države iskazana je, barem što se tiče srpskog naroda, visoka cena jugoslovenskog bivstva. U zbunjujućoj složenosti jugoslovenskog društva ispoljile su ce ograničene moći integralizma. Napuštanjem unitarizma uspostavljen je federalizam koji se u završnim sekvencama druge Jugoslavije izopačio u konfederalizam. Secesijom konfederalizovane države Jugosloveni su ce razdvojili i povratili u status pojedinačnih južnoslovenskih nacija i nacionalnih mašnjina. Mesto Jugoslavije na političkoj mapi Evrope zauzeo je "Balkan". Pokazalo se da je jugoslavizacija imala dva istorijski različita vida. Integrativna jugoslavizacija označila je stvaranje nove jugoslovenske države u kojoj je, pored transnacionalnih Jugoslovena, rođeno i više novih naroda. Istovremeno sa jačanjem jugoslovenskih republika događala ce naciogeneza. Ha taj način je omogućeno da kroz dezintegrativnu jugoslavizaciju, u vremenu secesionog rata nastane više novih južnoslovenskih država. Druga Jugoslavija je razložena po republičkim granicami koje su geopolitizovane, tj. od unutrašnjih pretvorene u spoljašnje, državne granice. Razbijanje Jugoslavije podržali su Vatikan i Evropa u liku Evroamerike. U Evropi obuhvaćenoj talasom integracija stvoreno je područje sa nedovršenim državolikim mozaikom. Time se Evropska unija suočila sa produženom dezintegracijom južnoslovenskog, odnosno srpskog prostora i otvorenim, a nerešenim srpskim pštanjem.

PERIODIKA

RASKRIVANJE PRISUTNE PROŠLOSTI

Prikaz knjige: Milan Matić, Četvrto doba. (Neobična hronika borejskog propadanja sa triptihom na polutvrdoj podlozi), Institut za političke studije, Centar za nacionalna istraživanja, Beograd, 2003.

PERIODIKA

KOSOVO I METOHIJA U SRBIJI - SRBIJA U EVROPI - Kritika proalbanske eristike kosovskog problema

U radu su prikazani i objašnjeni najčešći eristički silogizmi koji se zloupotrebljavaju u razgovorima i pregovorima povodom budućeg statusa Kosova i Metohije. Autor polazi od stanovišta da je za dublje razumevanje argumentacije albanskih pregovarača i proalbanskih lobista potrebno poznavati eristiku koja je topički deo retoričke tradicije. Ispitujući netačne, pogrešne i neistinite premise u obliku pregovaračkih polazišta, autor nastoji da predstavi najčešće erističke figure kojima se služi pro/albanska strana u svojim monolozima i dijalozima sa srpskom stranom. U tom smislu, autor je odabrao dvadesetak karakterističnih erističkih silogizama koje je peredstavio navodeći tipične ilustracije i prividne dokaze. U njih, na primer spadaju: insistiranje na političkom realizmu; neizbežnost pregovora; obaveza uvažavanja životnih problema; imperativ zadovoljavanja demokratskih uzusa; postizanje propisanih standarda; postizanje konačnog statusa; donošenje odluke voljom tzv. kosovskog naroda; različitost naroda na Kosovu i u Srbiji; nepovredivost kosovskih granica; nedopustivost ujedinjenja Kosova sa Albanijom; dopuštenost postojanja vaše albanskih država na Balkanu; nedozvoljenost proglašenja okupacije Kosova; gubitak Kosova radi dobitka demokratije; evropska, a ne srpska budućnost Kosova.

PERIODIKA

ODOLEVANJE REPUBLIKE SRPSKE - U poremećaju redosleda srpskih i evropskih integracija

Autor na početku ističe razloge zašto su srpski i bosanski slučaj i dan-danas toliko važni? Neke od tih razloga pronalazi u obrascima dodira, trenja i sukoba civilizacija koje su teorijski u obličili Jovan Cvijić i Semjuel Hantington. Na početku tumačenja autor uočava da svakoj integraciji prethodi izvesno stanje dezintegrisanosti. Zato se u nekoliko poglavlja obraća istoriji Bosne i Hercegovine, naročito razistorijskoj i posunovraćenoj slici uloga oslobodilaca i oslobođenih, koja je u vidu stereotipa stvorena u odnosima Južnih Slovena. Sledi glava o geopolitičkim integracijama na prostornim nivoima evropskog kontinenta, a potom i preobražaju Evro-Istoka u Novu Evropu, u koju bi trebalo da spadaju i zemlje tzv. Zapadnog Balkana. Opšti okvir daljih razmatranja je jugoslovenski impuls bosanskih deoba u kome su ispoljene: aporetika bosansko-hercegovačkog bića; ideologija bosanske državne samostalnosti, i; fiktivni temelj posebnog bosanskog naroda. Potom se skicira sudbina srpskog naroda i prostora i nastanak atipične srpsko/crnogorske (kon)federacije i bosanske (kon)federacije. Zatim je prikazano osporavanje postjugoslovenskih srpskih tvorevina. Naposletku, autor ističe trajnu trojnu manjkavost unutarbosanskog konsenzusa i secesionu i postsecesionu hrišćanizaciju, da bi u zaključku podvukao osnovne motive potrebe odolevanja Republike Srpske pritiscima unitarizacije u savremenom dobu.

PERIODIKA

GDE JE EVROPA - Evropa je u evropskom mnoštvu

Na naizgled jednostavno pitanje „gde je Evropa?“, autor odgovara da se Evropa nalazi u evropskom mnoštvu. Vulgarna evrofilija zasniva se na nekritičkom i dogmatskom shvatanju da je „Evropa“ jedina spasiteljka od svih tranzicionih muka. Evropa, međutim, nije jedinstvena niti je jednoznačna, o čemu najbolje svedoči njena istorijski formirana dvodelnost. Veći deo Evrope nije u Evropskoj uniji, a ipak je jednako vredan i perspektivan deo Starog kontinenta. Evropesimisti ne sumnjaju u Evropu kao takvu, već u Evropsku uniju kao jedan od mogućih oblika njenog jedinstva. Skepticizam prema Evropi Unije naročito je raširen na Balkanu, posebno u Srbiji. Sumnja u Evropu Unije zasniva se narđavom iskustvu evropskog ekspanzionizma i intervencionizma, i raspirivanju balkanizma i balkanizacije. Ipak, Balkan je neizostavni deo Evrope, mada zemlje tzv. Zapadnog Balkana još uvek nisu članice Evropske unije. I pored toga, nemoguće je odreći evropski karakter Balkana jer su evropski osećaji, raspoloženje i mentalitet duboko untrašnje svojstvo žitelja poluostrva. Stoga bi Evropljani sa Zapada kontinenta trebalo da uvaže evropsku raznovrsnost i pluralizam, poštujući sve delove Evrope uključujući i balkanske prostore.

PERIODIKA

SRBIJA NA ZAPADNO-ISTOČNOJ VETROMETINI - Srpska politika između vesternizma i rusofilije

Principijelni ruski stav povodom nerazrešenog problema statusa Kosova i Metohije pomaže Srbiji u njenim diplomatskim naporima da mirnim i pravnim putem reintegriše Pokrajinu u svoj državni sastav. Ali, ruska podrška Srbiju stavlja pred težak zadatak profilisanja vlastite spoljnopolitičke orijentacije i preciziranja sopstvenog geopolitičkog položaja. Pod pretpostavkom izostanka ruske podrške srpskim reintegracionim naporima povodom KiM, srpske težnje ka evroatlantskim integracijama bi verovatno bile snažnije opravdavane. Ovako, ruska podrška Srbiji gradi novu situaciju u kojoj proalbanski nastrojene zapadne zemalja osporavaju bazične srpske težnje, a Rusija te težnje podržava. Sa Rusijom u diplomatskoj pozadini i na otvorenoj međunarodnoj sceni, Srbija više nije usamljena zemlja bez sagovornika, partnera i saveznika. Rusija povodom problema Kosova nesumnjivo pruža podršku Srbiji, ali naizgled istovetan srpsko/ruski stav tim povodom nije u potpunosti lišen izvesnih nedoumica. To se, pre svega, odnosi na potrebu srpske strane da što bolje razazna konstelaciju stvarnih prijatelja i protivnika irealnih mogućnosti zbirne „i-i politike“, koju očitava slogan „I Evropa, i Kosovo“. Uz to, ruska podrška Srbiji očigledno zahteva i određeni napor srpske strane u praćenju i pridržavanju načela međunarodnog prava i političkog morala na visini onih standarda koje je postavila Rusija u putinovskoj etapi obnove globalne moći i povećanog uticaja u Evropi i na Balkanu. Narečeni napor je iskazan u sloganu-preporuci da „Rusi ne mogu biti veći Srbi od Srba“, ili, da bi „Srbi, svakako, trebalo da budu veći Srbi od Rusa!“

PERIODIKA

FANTAZMA DERUSIFIKOVANE EVROAZIJE - Rekonstrukcija postunipolarnih interesnih sfera

Rusija ispoljava specifične kulturne i civilizacijske forme koje, svakako, nisu isključivo evropske, ali ni pretežno azijske. Rusija je najkrupnija planetarna simbioza dvokontinentalnih istorijskih i geopolitičkih iskustava, na ogromnom „međuprostoru“ između Evropske Unije i pacifičkog regiona Dalekog Istoka. Kriza i katastrofa koja se dogodila na tom (među)prostoru uzdrmala je sve bitne strukture globalne geopolitičke moći. Uravnoteženje geoekonomskih, geopolitičkih i demopolitičkih prilika u „srcu zemlje“ označilo je multipolarno konsolidovanje pri­lika u globalnom opsegu.

PERIODIKA

DILEME SPOLJNE POLITIKE O „BEZALTERNATIVNOJ“ EVROINTEGRACIJI SRBIJE

Već i na prvi pogled je očigledno koliko je savremena „bezalternativna politika“ evroatlantskog smera u Srbiji ispunjena nedovoljno obrazloženim, htenjima, predrasudama i pogrešnim uverenjima. Deklarisana „bezalternativnost“ upućuje na bitna prostorna i vremenska, te procesna i strukturna ograničenja tako odrešitog pri­stupa. Isticanje nepostojanja mogućnosti bilo kakvog drugog spoljnopolitičkog izbora ukazuje na epohalnu iznudicu i političku svojevoljnost. U srpskom slučaju se, međutim, radi o nečemu što suštinski nadilazi uobičajene pretpostavke unutrašnje i spoljne politike, koja obeležavaju „mirnije i „običnije“ evropske zemlje. Odatle i dilema da li je spoljnopolitička „bezalternativnost“ položaja i puta Srbije u međunarodnim odnosima nametnuta ili samoizabrana, u priličnoj meri neuverljiva. No, ta neuverljivost, ma koliko srpska pozicija na međunarodnom planu u ovom času bila oslabljena, svakako ne bi trebalo da znači konformistički odustanak od promišljanja na izgled ma­lo verovatnih a ipak postojećih alternativa zagovaranoj „bezalternativnosti“.

PERIODIKA

DEELITIZOVANJE I DEKADENCIJA - Elite, kvazielite i kontraelite nedovršene tranzicije

Izuzetna istorijska dinamika dovela je do niza prome­na u strukturi ovdašnjeg društva koje nemaju premca u višedecenijskom razdoblju. Ekonomske, političke, ideološke i kulturne promene u kratkoj jedinici vremena ispoljile su se kroz seriju potresa koji su izmenili obeležja društvenog bića. Karakteristike prethodne društveno-ekonomske formacije su skoro u potpunosti nestale, srpsko društvo u tranziciji još uvek nije pronašlo prosperitetnu ravnotežu. Ono se, zapravo, nalazi u produženoj krizi koja se iskazuje u svim relevantnim oblastima društvenog života. Jedna od važnih dimenzija kontinuirane krize je nepostojanje socijalno odgovornog i istorijski potvrđenog vođstva. Aktuelno društvo u Srbiji, naime, ispoljava stanje posle pretrpljene socioekonomske i političke katastrofe. To, ujedno, znači da je rasprava o realnim i potencijalnim elitama u Srbiji uslovljena upadljivom činjenicom tekućeg nacionalnog i državnog opadanja. Stvaranje elita, tj. elitizovanje u različitiim društvenim segmentima teče neravnomerno u dekadentnom ambijentu i klijentističkoj atmosferi, u konfuziji sa srodnim pseudo i kvazi elitističkim pretakanjima. Odatle je nužno diferenciranje usiljenih ideoloških i političkih konstrukcija „elita“ vlasti od mogućnosti njihovog autetentičnog generisanja.

PERIODIKA

SLOBODA U USLOVIMA ROVITE MOĆI - Pamćenje, oslobađanje, sloboda i zaborav

Sloboda je neporeciva ljudska i opštečovečanska po­treba. Nikada, naime, nema toliko dovoljno slobode da još uvek ne bi moglo biti bar malo slobodnije! Sloboda naroda pretpostavljala je slobodu u narodu, u modernom dobu slobo­du među građanima u društvu društvene slobode i građanske slobode. Liberalizam je, zapravo, stalna intelektualna i moralna upućenost na politično dosezanje i ostvarivanje lične i opšte slobode u zajednici. Sloboda je bezobalni pojam, a demokratija višesmislena težnja. Sadašnja i nekadašnja istočnoevropska društva u tranziciji uveliko su politizovana. Postavljene su granice između pristojnog i uvredljivog, onoga što se utiskuje u pojam podobnosti ili „korektnosti“. Do nedavno su vladale ideološke dogme, sa­da prevladava dogma da više nema nikakve ideologije. Zemlje Starog kontinenta našle su se, zapravo, u dvostrukoj i prepletenoj tranziciji: komunistički deo na Istoku obreo se u retroakciji, prelasku iz komunizma ka kapitalizmu, dok su „stare“ kapitalističke zemlje zapadnog dela kontinen­ta intenzivirale formiranje asocijacije država pod na­zivom Evropska unija. Kriza evropske ekonomije izazvala je krizu evropske politike i dovela u pitanje naizgled jasne i trajne postulate evropske ideologije. I baš zato što je Evropa Unije na testu krize, među privrženicima se intenziviraju očekivanja od njenog institucionalnog središta. Dok jedni u savremenoj globalnoj i evropskoj krizi uočavaju početak katastrofalnog kraja EU, drugi u istim okolnostima pronalaze antikriznu šansu preživljavanja i prosperiteta. Poremećaji su ukazali koliko je ekonomsko telo EU samo apstraktno gledano homogeno i kompaktno, dok mu u ekonomskoj stvarnosti opterećenoj suprotnostima nedostaju kooperacija, sinhronizacija i funkcionalnost, a možda i solidarnost, neophodna za stvarnu međudržavnu u međunarodnu zajednicu.

PERIODIKA

SRBIJA I „ZAPADNI BALKAN“ - Sporna zapadnost Zapadnog Balkana

U radu je ispoljena kritička težnja propitivanja hronotopa pomodne i nepotkrepljene diplomatske formulacije „Zapadni Balkan“. Autor se obraća elementima kovanice Zapad i Balkan u istorijskom kontekstu njihovog nastanka i načina savremenog prepoznavanja. Promišljanjem i predočavanjem signatura Zapada nastaje pluralna niska različito shvaćenih zapada u problematičnom jedinstvu pojave i pojma Zapad. Tako se u perceptivnom i deskriptiv­nom nizu ukazuju: zapadna Srbija, zapadni srpski prostor, zapadni prostori u Republici Srpskoj, zapadni delovi nekadašnje Jugoslavije, zapadni deo Balkanskog poluostrva, zapadna Evropa, Amerika kao oličenje Zapada, Evroamerika kao oličenje Zapada, Rusija na globalnom zapadu, globalni Zapad, totalni Zapad i, najzad, stanje sveta posle mogućeg zamiranja Zapada. U pristupu balkanskom prostoru autor zapaža dve osobine toposa Srbije i srpskog prostora. Prva je geografski determinizam koji se u konfliktnim istorijskim dešavanjima preobražava u geografski fatalizam nepovoljnog, štaviše ukletog mesta bivanja. Druga osobina je prometnost mesta sazdanja države, ili, pravljenje „kuće na carskom drumu“. Autor dalje navodi i analizira pet imena za prostor ovdašnjeg obitavanja: Intermarijum (međumorje), Jugoistočna Evropa, Balkansko poluostrvo, Balkan i Evropski Bliski Istok. Analizom svakog od upotrebljavanih naziva, to jest pojave i pojma ponaosob, autor ustanovljava konfuznu i manipulativnu višeznačnost. Konstatacijom da ce svojevrsnom geopolitičkom semantizacijom putem razimenovanja u preimenovanja ovladava potčinjenim prostorima, autor u zaključku dospeva do stvarnih i mogućih značenja ispitivane kovanice „Zapadni Balkan“. Ističući potrebu uspostavljanja realgeografije umesto realpolitike, u završnom delu rada autor navodi petnaestak mogućih značenja prostorne odrednice „Zapadni Balkan“ za koju, naposletku, misli da u svojoj diplomatskoj ekspresiji i geopolitičkoj manipulativnosti ne iskazuje dovoljno uverljivu geografsku utemeljenost.

PERIODIKA

BEZIZGLEDNOST EVROPSKOG APSOLUTIZMA - IMANENTNO EVROPSKO SVOJSTVO SRBIJE

U ovom tekstu autor govori o geopolitičkoj poziciji Srbije u kontekstu apsolutizma Evropske unije, i istorijskim odnosima Srbije sa Zapadnom i Istočnom Evropom.

PERIODIKA

DRŽAVA U POSTMODERNOJ OPTICI

Osvrt na knjigu: Anatomija savremene države, Đorđe Stojanović, Živojin Đurić, Institut za političke studije, Beograd, 2012, 400 str.

PERIODIKA

OSLOBOĐENJE, SLOBODA I DRŽAVA

Autor u svojim razmatranjima polazi sa stanovišta prepoznate više uzročnosti istorijskog nastanka i razvoja srpskog pitanja. Kao primarna svojstva ističe izrazitu istoričnost i političnost nacionalnog pitanja u prošlosti i sadašnjosti. Razlikujući formalna od esencijalnih obeležja nacionalnog pitanja, autor nabraja desetak karakterističnih esencijalističkih pristupa sa stanovišta: slobo­de, demokratije, države, ekonomije, kulture, religije/crkve, istine, pravde i geopolitike. U radu su razmotrena samo dva od desetak činilaca pomoću kojih se najčešće objašnjava suština srpskog nacionalnog pitanja. Pomenuto je, takođe, da se ovdašnji tumači nacionalnog fenomena dele na one koji ističu da je po razbiraspadu druge Jugoslavije rasplamsano srpsko pitanje koje je i pre toga u prvoj i drugoj Jugoslaviji tinjalo i žarilo srpski narod i njegove elite, i one koji u promenjenoj transnacionalnoj konfiguraciji balkanskog makroregiona, kao delu novog evropskog poretka, ne prepoznaju pojedina nacionalna pitanja kao relevantna, pa samim tim ni srpsko nacionalno pitanje. Najzad, po autorovom mišljenju, čak i u tzv. postmodernim vremenima razmatranje nacionalnog pitanja nije izgubilo na saznajnoj vrednosti i životnom značaju. Tim više, što je u savremenim globalizacijskim tokovima fenomen nacije ugrožen praksama deteritorijalizovanja i desuverenizovanja u klijentistički oblikovanim porecima.

PERIODIKA

OSVRT NA RASPAD IMPERIJA I NASTANAK NOVOG EVROPSKOG PORETKA

U radu autori nastoje da protumače prilike u Evropi i na Balkanu u decenijama koje su na razmeđu vekova prethodile Prvom svetskom ratu i vremenu njegovog odvijanja i ishoda. Kao početni i završni reperi pe­rioda u kome su akumulirane suprotnosti koje su dovele do svetskog sukoba, istaknuti su Berlinski kongres 1878. i Sarajevski atentat na austrougarskog prestolonaslednika 28. juna 1914. godine. Ispitujući zamršenu dijalektiku odnosa snaga velikih evropskih imperija i njihovih saveza i protivsaveza, autori u prvi plan analize stavljaju položaj i ulogu Kraljevine Srbije, tj. ukupnog srpskog činioca u južnoslovenskim, balkanskim i evropskim prilikama, ali i ostala tri nezaobilazna aktera: Austrougarsku (sa Nemačkom u pozadini), Tursku u opadanju i Rusiju u političkoj, socijalnoj i revolucionarnoj konfuziji. Ključni plan analize je geopolitičko saodnošenje, na­ročito austrougarskog i nemačkog širenja na jugoistok, i ruska balkanska politika podrške slovenskim i pravoslavnim narodima u njihovim naporima sticanja nezavisnosti od dva velika carstva. Razlaganje i nestanak Austrougarske, Turske i Ruskog Carstva posmatra se kroz diplomatske oscilacije i burnu destrukciju tradicionalnog imperijalnog i kolonijalnog poretka u Evropi. Ocrtavajući konture prijateljskih i savezničkih srpsko/ruskih odnosa pred Prvi svetski rat autori označavaju ruske stavove prema drugačijem ustrojstvu Balkana, problematičnom održanju Turske i Austrougarske, ali i bitne ruske interese u regionu i Evropi. U čitavom radu autori imaju na umu snagu etničke i duhovne ali i religijsko-crkvene srodnosti i privlačenja srpskog i ruskog naroda, koji su delovali čak i onda kada političke prilike i ponašanje nacionalnih elita nije bilo na potrebnom nivou i u skladu vrednostima i poukama istorije.

PERIODIKA

VARKA EVROPSKE HARMONIJE - Raspolućeni unipolarizam Evropske Unije

U analizama spoljnopolitičkih odnosa, naročito stvarnosti velikih strategija planetarnog dosega, primena pregrejanog diskursa kolektivne simpatije i međusobne ljubavi naroda i država, najčešće ne daje željene saznajne plodove. Pragmatičnost višestranih i raznolikih, globalnih i regionalnih inte­resa upućuje na „rashlađenu“, neemotivnu analizu saosećanja i podrške. Interesi, dabome, prethode svemu u politici, osim u iracionalnim političkim situacijama kada neko, sledeći svoje varljive osećaje, može da radi, i to uporno, protiv vlastitih nacionalnih i državnih interesa. Još je gore kada se, racionalizovanjem neutemeljenih sentimenata, ili zapadanjem u kolektivni sindrom „kiselog grožđa“, vrši samouništenje. Tada ne pomaže vajkanje nacije i države kao žrtve, nad zlom srećom i hudom istorijskom sudbinom. Nije od pomoći ni malodušno ukazivanje na neodoljivu nadmoć onog činioca koji želi da naudi, ili već pravi štete. U takvim slučajevima, prevashodni životni interes jednog naroda je nezaštićen i neostvaren, jer je na delu njegovo odricanje i opovrgavanje.

PERIODIKA

RAZMIŠLJATI O KOSOVU I METOHIJI – SMISAO UNUTRAŠNJEG I SPOLJAŠNJEG DIJALOGA O KOSMETSKOM PROBLEMU

Pitanje Kosova i Metohije se u istorijskom i aktuelnom vremenu u svesti građana Srbije iskazuje u izrazitom problemskom vidu. Autor polazi sa stanovišta da je razgo­vor aktera i tumača kosmetske drame, kulturna potreba i društvena vrednost, ali i neophodno sredstvo u rešavanju problema. Kosmetski problem se u skorijoj istoriji pogoršavao od poremećenih srpsko/albanskih odnosa u pokrajini, do agresije NATO, secesije i proglašenja nezavisnosti lažne države Kosovo. U osnovi kosmetskog problema nalazi se duboko ukorenjeni albanski separatizam i iredentizam. Republici Srbiji se politinki nameće stabilisanje i normalizovanje srpsko/albanskih odnosa putem srpskog priznanja nezavisnosti Republica Kosova. Zahtev za priznanjem povezuje se sa perspektivom prijema Srbije u članstvo Evropske unije. Srbiji se preporučuje što brže prilagođavanje tzv. novoj realnosti na terenu. Nasilno izmenjene okolnosti u srpsko/albanskim odnosima na Kosovu i Metohiji se među Albancima i njihovim saveznicima tumače kao nepovratne i nepromenljive. Od Srbije se traži da nasposletku potpiše sporazum u „pravno obaveznoj formi“, što znači da pravno zuvek ustali i potvrdi neprihvatljivo i neizdržljivo nacionalno, državno i geopolitičko stanje. Da bi se ostvarili pomenuti ciljevi Srbiji se nalaže promena Ustava u čijim budućim normama više ne bi trebalo da bude sadržano neotuđivo pravo na teritorijalni integritet države a time i na prostor AP Kosova i Metohija. Zato je jedan o ciljeva obnovljenog unutrašnjeg dijaloga nalaženje pogodnog modela rešavanja kosmetskog pro­blema. Primetno je da se u unutrašnjem dijalogu prepliću geopolitička rešenja sa ustavnopravnim modelima. U dosadašnjoj javnoj debati, u medijima i naučnim komunikacijama pomenuto je preko četrdesetak različitih varijanti preuređenja odnosa na KiM i u Srbiji. Ostvarenja nekih od iznešenih predloga su moguća i verovatna, a poneka koliko bizarna toliko nemoguća. Unutrašnji i spoljašnji dijalog o KiM traži znanje, strpljenje, upornost i doslednost. U odlučivanju tokom rešavanja problema KiM potrebno je birati pravo vreme. Delotvorna hrinopolitika omogućuje prihvatljivo rešenje. Stoga je potrebno odoleti evroameričkim ubrzavanjima i usporavanjima, pogotovu kada ona nisu u skladu sa procenjenim nacionalnim i državnim interesima Srbije i srpskog naroda u celini. Pasivno očekivanje ne valja, kao što nije dobro ni brzopleto i nepromišljeno donošenje odluka pre sazrevanja unutrašnjih i međunarodnih prilika. Tim više postaje upadljiva politika dvostrukih standarda, koja se prema Srbiji u vremenskom pogledu ispoljava kroz spoljašnje pritiske zarad donošenja trenutnih odluka i beskrajnog odugovlačenja u začudno nedoglednim rokovima. Protivrečnosti takve spolja generisane politike ogledaju se i u naizmeničnom spajanju i razdvajanju pitanja evrointegracija Srbije i problema Kosova i Metohije. Celokupna evroamerička strategija u tom pogledu usmerena je na promicanje pune nezavisnosti Kosova od Srbije, s ciljem da se sa takvom, upornom politikom Zapada, na raznim stadijumima i pod raznim diplomatskim nazivima, Srbija saglašava. Time se, zapravo, praktikuje realpolitika zamajavanja: „završenog posla“ i „svršene stvari“ na koju, naravno, Srbija ne bi trebalo nikako da pristane.

PERIODIKA

BIBLIOGRAFIJA RADOVA O KOSOVU I METOHIJI U ČASOPISIMA I KNJIGAMA INSTITUTA ZA POLITIČKE STUDIJE - 2000-2017. GODINA

Bibliografija radova o Kosovu i Metohiji u časopisima i knjigama Instituta za političke studije, u periodu od 2000. do 2017. godine.

PERIODIKA

NACIJE I NJIHOVI INTERESI

U članku se tumače interesi za koje se smatra da se nalaze u središtu individualnog, društvenog i političkog života. Imajući vidu složenost formiranja interesa među pojedincima, u ljudskim grupama i kolektivitetima, autor prepoznaje nacionalnu komponentu u njihovim sklopovima. Iako je na „kraju istorije“ predskazivan nestanak nacija i prelazak u postnacionalno i postdržavno stanje, to se nije dogodilo. Pokazalo se, takođe, da je podjednako utopično denacionalizovanje i deetatizovanje kao što je iluzorno i hiperetatizovanje globalne scene. U naizmeničnom slabljenju i jačanju nacionalnih država, u oblicima država-nacija i nacija-država, uočljiva je dinamična promenljivost, ali i konstantnost nacionalnih intere­sa. Iako je u realpolitici primetna praksa ograničavanja suvereniteta, nacije uspevaju da odole izazovima gubitka identiteta i poništavanja nacionalnih interesa. Globalizacijski procesi nisu homogenizovali i unifikovali raskošni svet nacionalnih posebnosti, niti su ukinuli originalne nacionalne identitete. Nije stvoreno svetsko društvo, svetsko građanstvo, niti svetska država kao eshatološki supstitut planetarnog sveta nacija. Konfigurisani nacionalni interesi se i dalje ispoljavaju u nacionalnim i multinacionalnim okolnostima. Značajne oblasti u sklopu ispoljavanja nacionalnih interesa su istorija, kultura, ekonomija, politika, vera i crkva, duhovnost, intelektualani život i moral nacije. Odatle je u tumačenju i razumevanju sklopa nacionalnih interesa potrebno pažljivo razmotriti njihovu višestrukost i višeznačnost. U suprotnom, pluralizam nacionalnih inte­resa pojedinih nacija i u jednoj naciji, dovodiće do konfuzija, relativizovanja i negiranja njihovog postojanja i po­trebe. Da bi se to izbeglo, pored uvažavanja polimorfnog sadržaja nacionalnih interesa, potrebno je uspostaviti dijalog između relevantnih društvenih aktera, dospeti do kompromisa i stvoriti konsensuz o njihovom zastupanju i primeni.

 

PERIODIKA

TERORIZAM U OBRISIMA POLITIKE: TERORISTA – ZASTRAŠUJUĆA FIGURA GLOBALNOG ZLA

Terorizam je zastrašujuća pojava koja se temelji na urođenom ljudskom strahu od ugrožavanja i gubitka života i oštećenja materijalnih dobara. Globalizacijski tokovi raširili su svojevrsni horor teroricus. Izvršeni teroristički čin uzrokuje pometnju. Kao nasilna i razorna antisocijlana pojava terorizam izaziva potrebu za preciznim određenjem i razumevanjem. Odatle potiče mnoštvo teorijskih i operativnih definicija terorizma. Terorizmom se bavi nekoliko naučnih disciplina: nauka o bezbednosti, konfliktologija, polemologija i sl. Od načelnog značaja je razlikovanje pojava i kategorija moći, sile, prinude i nasilja. Takođe je neophodno uočavanje različitih oblika političkog nasilja. Terorizam je političko nasilje sui generis. Kao nelegalni i nelegitimni nasilni čin, terorizam ispoljava različita svojstva. U definisanju terorizma većina autora se slaže oko nekoliko zajedničkih osobina planiranih i realizovanih terorističkih dela. To su tajnost pripreme, razorna sila, efekat u javnosti, zastrašivanje, politička motivacija. Organizovani politički činioci države deluju aktivno u suzbijanju terorizma. U borbi sa terorizmom primenjuju se antiterostičke i kontraterorističke mere. U naučnim razmatranjima terorizma fokusiraju se aktuelni i reaktivni motivi nasilja, ali i dublji strukturni razlozi erupcije nasilja. Odatle izvire neophodnost teorijskih promišljanja pojave terorizma koji se doživljava kao jedna od ključlnih opasnosti i zala 21. veka.

PERIODIKA

NACIONALNA BEZBEDNOST NA TEMELЈU NACIONALNIH INTERESA: PROSTORNE DIMENZIJE NACIONALNE BEZBEDNOSTI SRBIJE

Bezbednost je postala jedna od središnjih preokupacija u individualnom i kolektivnom životu građana. Kao poželjno ljudsko i društveno stanje bezbednost očituje zajednički uslov i potrebu, vrednost i cilj. Snažno širenje potrebe za uspostavljanjem i očuvanjem bezbednog života rezultiralo je ekspanzijom različitih vrsta bezbednosnih procedura, planova, projekcija, strategija... U političkom i pravnom sistemu Srbije dokument Strategija nacionalne bezbednosti Republike Srbije ima temeljni značaj. Po mišljenju autora verodostojni odgovori na bezbednosne dileme nisu mogući bez kritičkog pristupa putem koga se tumače i razumevaju izazovi, rizici, opasnosti i ugrožavanja bezbednosti Republike Srbije. U odnosu unutrašnjih i spoljašnjih činilaca ne/bezbednosti autor je fokusirao niz prostornih dimenzija koje se ispostavljaju kao neizbežne u propitivanju aktuelnog i istoprijskog hronotopa srpskog naroda i Srbije. U spoljašnje bezbednosne dimenzije relacionog položaja Srbije spadaju: globalni odnosi ili Svet; kontinentalni odnosi ili Evropa, koju čine Evropska unija i ruski i turski deo Evroazije; makroregionlani balkanski odnosi; eksjugoslovenski, tj. južnoslovenski prostor; međusrpski odnosi srpskog naroda u tri države: Srbije, Crne Gore, Republike Srpske i Srba u Hrvatskoj, i; nerešeni geopolitički i međunarodnopravni slučaj AP Kosova i Metohije, na kojoj je proglašena albanska država koju Srbija ne priznaje kao takvu.

PERIODIKA

KON­TU­RE SLA­VO­FO­BI­JE: EPO­HAL­NE PRED­RA­SU­DE O SLO­VE­NI­MA

Etnofilije i etnofobije se formiraju prema konkretnim prilikama u dužim i kraćim istorijskim intervalima. Emotivizovani odnosi naroda se u kulturno-civilizacijskom pogledu ispoljavaju kao etnopsihičke premise istorijskih konstanti dugog trajanja. Etnofilije i etnofobije sadržane su i u geopolitičkim odnosima, njih promišlja i prikazuje geopolitika emocija. Autor je u odnosu na empirijsku pojavu fobičnih i filičnih stanja među narodima, predložio podelu na opšte i posebne slavofobične oblike. Prema merilu dimenzija nastanka ocrtane su iznutra i spolja formirane slavofobije. U razvrstavanju uočenih etnofobičnih stanja istaknute su konkretne slavofobije nzmeđu tri grupe slovenskih naroda. Uz to, autor je uočio slavofobične oblike unutar srodnih grupa slovenskih naroda. Razmotrene su južnoslovenske fobije, pre svih srbofobija i jugofobija. Njihova uzročnost prepoznata je u procesima verskog raskola, državnog secesionizma i separacije, crkveno-religijskog preobraćanja, prozelitizma u konverzije, kao u usiljenih promena etnona cionalnih identiteta. Pažnji autora nisu promakla ni stanja malodušnog samoporicanja i odricanja od sopstvenog identiteta unutar jednog naroda, tj. nacije. Takva politična i mentalitetna stanja protumačena su kao autofobična samodestrukcija i anacionalni nihilizam. Naposletku, autor se zapitao čemu strah od konstitutivne evroiene dvodelnosti, ukazujući da rastući evroskepticizam u Evropi i Srbiji nije nužno i evrofobija. Spolja generisani strah od Evrope u celini nije istovetan sa unutrašnjim fobijama Evropljana usmerenim prema Evropskoj uniji.

PERIODIKA

MIGRANTSKA KRIZA U FOKUSU DEMOPOLITIKE

Migrantske krize su u većini istorijskih slučajeva izazivane ratovima ili neizdrživim ekonomskim nevoljama. Svaka migrantska kriza ispoljava socijalne, političke i kulturne premise utemeljene na izrazitoj demografskoj dinamici. Migracije, pogotovu velike po obuhvaćenim prostranstvima i masovne po broju migranata, ispoljavaju se kao prolaz i prelaz, prelazak u doslovnom značenju usmerenog kretanja i ciljane promene mesta obitavanja u prostoru. Masovni pokreti stanovništva iz Afrike i Azije ka Evropi snažno su motivisani. Mada je i Evropa Unije sa Amerikom odgovorna za migrantsku krizu, pokretački impulsi se ne nalaze primarno u Evropi nego izvan nje, u oblastima u kojima su ljudi uznemireni i odakle ljudi polaze gradeći nadu da će tamo gde žele da odu biti bolje. Polazišta su nerazvijeni, anomični i anarhični, ratovima pometeni geoekonomski eksploatisani prostorы svetske kapitalističke periferije. To su, takođe, nekadašnji prostori evropskog kolonializma, a sada neodreknute sfere evroameričkih geoekonomskih i geopolitičkih interesa. Sa tih prostora se domicilno stanovništvo masovno iseljava i morem i kopnom zapućuje ka Evropi kao mestu budućeg življenja! U radu autor smatra da je u fokusiranim i metodičnim istraživanjima problema stanovništva potreban oslonac u više naučnih disciplina. Političke determinante i konsekvence demografskih zbivanja upućuju na potrebu politikološke analize. U tekućim tumačenjima problemskom polju migracija se najčešće prilazi kroz prizmu statistike. Potrebno je, međutim, demografske aspekte evidentiranog stanja stanovništva dovesti u vezu sa političkim i geopolitičkim procesima. Time slika savremenih migracionih tokova ka Evropi svakako može da se upotpuni.

PERIODIKA

Democratism and Elitism: Fragments on Elites, Democracy and Elitism

The art of government almost always contains premises of competition and imposing and manipulation, and thus of politics as well. Negative and worth(less) type of elites and elitisation most often takes place in the area of direct politics. An aristocracy is a government of the minority of the best, whereas a democracy is a government of a majority, without substantial determination of its quality. In cases imbued with national elite and official, formal or state elite there are numerous congruencies in the common aspiration to establish a nation state in its democratic and European form. However paradoxical it may seem, neoliberal pro-democratism relies on the conceptual legacy of the left, first and foremost on its anarchist doctrine of the abolition of the state and the communist learning on dying of the state. Therefore, in the neoliberal grudge towards a strong state, some well-known components of anarcho-syndicalism, bolshevism, Leninism and Trotskyism can be distinguished. It is obvious that under counter indicated circumstances of pervading regressive and amoral political statuses of ochlocracy, kleptocracy, timocracy and mafiocracy, Serbian society in decline has great difficulty with its own elites. In correspondence between political theory and political practice of a society in transition, especially Serbian society in “passing” and “change”, there is an apparent gap between proclaimed ideals and non-idealized reality. Power is mostly won and obtained by those who do not gain it by means of their virtues, but by resourcefulness and skill. Democrators govern as pro-democrats, in the name and on behalf of ideals of democracy. Manipulated and “democratized” transitional mass, in the sad role of the loser of the transition, has replaced the oppressed working class that had disappeared from the political and economic scene in the vortex of deindustrialization and deagrarianisation of Serbia. The working class and middle class have actually merged into governable and impoverished transitional mass. During the process of massification subjects of transition have been turned into passive and depersonalized objects of the reforming “transition”. Many of those who wanted to pass into welfare have, in reality, been skillfully tricked!

ç