Jelena Miljković Matić

Iskustvo

Institut za političke studije

Edukacija

Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu

Doktorske studije

2012

Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu

Magistarske studije

2001

Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu

Diplomske studije

1996

Dr Jelena Miljković Matić je naučni saradnik u Institutu za političke studije. Autor je više radova na temu nacionalnog identiteta u naučnim časopisima Instituta za političke studije i drugim tematskim zbornicima.

PERIODIKA

KATOLIČKO DRUŠTVO

Prikaz knjige : Vladan Stanković, Katoličko društvo: kultura, ustanove, razvoj, politika, Biblioteka Religija i društvo, Knjiga 1, Neopress – Institut za političke studije, Beograd 2017, 410 str

PERIODIKA

’’OSVETA KOSOVA’’ - srpski nacionalni identitet između zemaljskog i nebeskog carstva

U radu se razmatra sadržaj sintagme "osveta Koso­va", koja se pojavila prilikom oslobađanja srpskih teritorija od Turaka, i koja nosi borbenu notu u okviru spleta mitskih elemenata vezanih za Kosovo. Kroz analizu značenja "osvete Kosova" odmerava se međusobni položaj ovozemaljskih i hrišćanskih (odnosno pragmatičnih i idealističkih) vrednosti u okviru srpskog nacionalnog identiteta, pošto se on u mnogome osniva na njihovom suprotstavljanju. Šta će se desiti sa srpskim nacionalnim identitetom u novim istorijskim uslovima u kojima "osveta Kosova" još uvek može da bude prepuna značenja?

PERIODIKA

SIMBOLIZOVANJE NACIONALNOG STEREOTIPA (Ratko Mladić kao globalni hajduk)

U radu se razmatra današnja uloga Ratka Mladića u srpskom nacionalnom moralnom i emotivnom profilu. Iskorišćeno je, u tom smislu, viđenje Ratka Mladića kao hajduka, koji se svojim ponašanjem suprotstavlja vlasti, nacionalnoj i globalnoj, i koja srpskom narodu nije po volji a kojoj je nemoguće suprotstaviti se drukčije osim simbolično, kroz lik buntovnika i odmetnika koji će poneti sve isprojektovane nacionalne sentimente.

PERIODIKA

IDENTITET NACIJE IZMEĐU TRADICIONALISTIČKE I PROGRESIVISTIČKE MORALNE PARADIGME

U radu se razmatraju razlozi za uznemirenost oko člana 21 novog Zakona o zabrani diskriminacije u sve­tlosti sukoba između duhovno-moralne tradicije i kulturološkog modernizma, koji oboje pretenduju na mesto dominante u savremenoj srpskoj kulturi.

PERIODIKA

DEFINISANЈE NACIONALNOG IDENTITETA U DELU MIODRAGA A. VASILЈEVIĆA

Etnomuzikologija u Srbiji se, od svog simboličkog po­četka s Vukom Karadžićem, orijentiše shodno ideji o duhu naroda koji se kroz muziku izražava. Traganje za karakterističnim folklornim muzičkim lestvicama je obavljalo dva povezana posla istovremeno: svedočilo o duhu naroda izraženom u muzici i opredeljivalo nove balkanske nacije kao bliske Evropi, a ne Turcima. Miodrag Vasiljević je, oslobodivši se potrebe da dokazuje evropsku prirodu srpske/jugoslovenske nacije, istražio obilan muzički materijal i jedini zaista definisao nacionalni identitet kroz definisanje specifičnih lestvica našeg muzičkog folklora i zakonitosti njihovog uobličavanja u muziku Ovo pogotovo ima značaja danas, kada su pojmovi naroda i nacije ugroženi od same nauke o narodu, kojoj su donedavno predstavljali radni ambijent.

 

PERIODIKA

PROBLEM NACIONALNE NAUKE: ODREĐENJE ETNOLOGIJE I ETNOSA KOD MILENKA S. FILIPOVIĆA

Milenko S. Filipović je istaknuti srpski etnolog, koji je radio tokom prve polovine 20. veka, pokušavajući da osavremeni svoju nauku preispitivanjem njenih zadataka i osnovnih pojmova, kao što je naslovni pojam etnosa. Ovaj poznati srpski etnolog je doprineo pokretanju nacionalne nauke sa zastarelih pozicija u pravcu boljeg razumevanja i razvoja etnologije kao naučne discipline.

 

PERIODIKA

O NACIONALNOTVORAČKOJ SNAZI KOSOVSKOG MITA

Na primeru jedne popularne priče u kojoj se promoviše novo jugoslovensko jedinstvo, uspostavljeno u ši­rim okvirima Evrope, imamo priliku da posmatramo logiku kosovskog mita na delu. Jugoslovenska nostalgija je u ovom primeru u drugom planu, dok je dramski pokretač upravo preseljenje države iz realnog u idealni svet gde ona postaje neuništiva. Primer je utoliko zanimljiviji što potiče iz Hrvatske, koja je uvek sabotirala jugoslovensko jedinstvo, da bi ga sada obnavljala u virtuelnom obliku, i to upravo pomoću najkarakterističnije srpske odlike mitske kosovske etike.

 

PERIODIKA

ULOGA KNEŽINE U NASTANKU NACIONALNOG IDENTITETA

Ustanova kneza i knežine je prvobitno bila deo turske državne organizacije, da bi kasnije, u 18. ve­ku, polako postala narodna ustanova koja je pomogla u nastanku novovekovne srpske države. U ovom radu se zastupa teza da je, pored te svoje formalne uloge, upravo knežina omogućila i uobličavanje nacionalnog identiteta, omogućivši međusobno usklađivanje i prepoznavanje inače raznorodnog stanovništva koje se sa svih strana skupljalo u opustelu zemlju i donosilo svoje varijante patrijarhalne demokratije nuđenjem modela prema kome bi se uobličila ideja nacije.

 

PERIODIKA

O SRPSKOM MENTALITETU, VIĐENOM OD JEDNOG BRITANCA U VELIKOM RATU

U knjizi Čuvari kapije, iz 1918. godine, autor R. G. D. Lafan, se osvrnuo na srpsku istoriju i nacionalni mentalitet. Sagledao je Srbe u velikoj meri onako kako ih je Britaniji predstavio jeromonah Nikolaj Velimirović, koji je tokom Velikog rata držao propagandne govore u srpsku korist po zapadnim zemljama. Knjiga Čuvari kapije je dokaz da je Velimirovićeva misija uspela, ali i svedok ne tako davnog vremena kada su u međunarodnim odnosima uveliko učestvovali koncept narodnog duha, hrišćanski moral i vera u Bo­ga. Knjiga, takođe, govori o starinskom srpskom eto su junaštva, kao o dominantnoj nacionalnoj odlici, o čemu ima reči i kod drugih autora.

 

PERIODIKA

PRAVOSLAVNO DRUŠTVO

Prikaz knjige: Vladan Stanković, Pravoslavno društvo: Kultura, ustanove, razvoj Osnovi sociologije religije (sociologije pravoslavlja) i sociologije razvoja, Institut za političke studije, Beograd 2014. godine, 364 str.

PERIODIKA

TRADICIJA I FENOMEN SPOMENIKA U OČUVANJU NACIONALNOG IDENTITETA

Rad se oslanja na tezu etnologa Dušana Bandića da za postojanje etničkog identiteta nije potrebno mnogo, do toga da je dovoljno i samo ime zajednice. Razmatra se primer seče šesto godina starog hrasta na trasi auto puta kroz Srbiju, kojim je predstavljena srpska tradicija, u konkretnom slučaju uništena i zamenjena, prema planu, spomen parkom koji će se odnositi na posečeno drvo. Ovim tekstom je postavljeno pitanje je li etnički odnosno nacionalni identitet ugrožen zamenjivanjem elementa tradicijske kulture fenomenom spomenika.

PERIODIKA

ETNO(MUZIKO)LOGIJA I IDENTITET

Poređenjem dva teksta koji govore, u potpuno različitim raspoloženjima, o odnosu sadašnjih poslenika etnologije odnosno etnomuzikologije prema utemeljivačima tih naučnih istraživanja u Srbiji, Jovanu Cvijiću i Miodragu Vasiljeviću, otvara se mogućnost za sagledavanje međusobnog odnosa etničkih proučavanja kao i njihovih izgleda u kontekstu neminovne društvene angažovanosti nauke o narodu. U fokusu ovog pitanja nalazi se delatnost etnomuzikologa Miodraga A. Vasiljevića, naročito njegov muzikološki predlog za etničku identifikaciju, koji do danas nije podvrgnut ispitivanju uprkos izuzetnoj prirodi muzike, koja ukazuje na velike mogućnosti istraživanja (i nalaženja) u naznačenom pravcu. Njegova folklorna tonalna teorija, međutim, nije samo naučni doprinos poznavanju etničke stvarnosti, već istovremeno i put za integrisanje etnomuzikologije i etnologije.

PERIODIKA

„ŠTA MI MOŽEMO PONUDITI SVETU“ – DVA MOGUĆA OSLONCA SRPSKOM NACIONALNOM IDENTITETU

U radu smo uporedili crkveni i etnološki pogled na srpski identitet, kao osnovan na svetosavskoj duhovnosti, u prvom slučaju, odnosno na specifičnoj kulturi, u drugom. Na taj način smo sučelili dva tradiconalna gledanja na srpski nacionalni identitet, mada se i uopšte na nacionalni identitet, ne samo na srpski, gleda ili iz duhovnog ili iz kulturološkog ugla. Na poređenje ova dva pristupa identitetu nas je podstaklo istovetno retoričko pitanje koje su autori dva teksta, mitropolit Amfilohije (Radović) i etnolog Milenko S. Filipović, postavili kao uvod u svoja razmatranja srpske specifičnosti, u obliku: šta mi možemo ponuditi svetu. Cilj našeg rada je odmeravanje vrednosti duhovnog i kulturološkog pristupa kolektivnom identitetu, što smo pokušali da ostvarimo njihovom komparacijom. Razmatranje i poređenje ova dva pristupa našoj nacionalnoj posebnosti je pokazalo da je ne samo nacionalni identitet nego i sam etnološko-antropološki pojam kulture stabilan i trajan tek kada se oslanja na pravoslavlje, pošto se pokazalo da je inače podložan promenama i da ne može biti pouzdan nosilac nacionalnog identiteta.

PERIODIKA

KAKO JE ŽARKO VIDOVIĆ OBJAŠNЈAVAO NACIJU SA HRIŠĆANSKOG STANOVIŠTA

Nedavno upokojeni Žarko Vidović bavio se u svojim naučnim tekstovima nekolikim problemima, ali je jedan od najbitnijih bio nacija. Danas se o naciji govori kao o identitetu pojedinca, konstruktu psihe, uz odbacivanje donedavnog supstancijalističkog stanovišta. Vidović je, ipak, zadržao stav da je nacija objektivna zajednica, zahvaljujući svojoj veri u učešće Svetog Duha u njenom formiranju i održavanju. Za analizu nacije najbitniji su Vidoviću bili pojmovi duha i istorije, ali ne manje važno je i shvatanje čovekove ontologije koja ima sposobnost istupanja u oblast duha. Žarko Vidović oštro razlikuje istočno od zapadnog poimanja nacije. Posebno je zanimljivo njegovo shvatanje srpskog identiteta kao obeleženog logorskim mučenjem, kao logoraškog.

ç