Tema broja

PRAVO I POLITIKA

ZABRANA TELESNOG KAŽNJAVANJA DECE U SRBIJI

Sažetak

Razmatrajući Drugi i Treći periodični izveštaj Republike Srbije o ostvarivanju prava dece garantovanih Konvencijom o pravima deteta, Komitet Ujedinjenih nacija za prava deteta uputio je našoj zemlji 41 preporuku za unapređenje dečjih prava, među kojima je i preporuka o eksplicitnoj zabrani telesnog kažnjavanja dece. Preporukom se sugeriše potreba da se izričito zakonom zabrani telesno kažnjavanje dece, da se ta zabrana prati i sprovodi u svim okruženjima i da se kroz podizanje svesti promovišu pozitivni, nenasilni i participativni načini vaspitavanja.
Pitanje dopuštenosti telesnog kažnjavanja dece odavno je tema oko koje u domaćoj opštoj i stručnoj javnosti ne postoji saglasnost, a navedenom preporukom je i među stručnjacima koji smatraju da je telesno kažnjavanje dece apsolutno nedopustivo, otvoreno pitanje stepena usaglašenosti domaćih propisa o pravima deteta sa međunarodnim standardima i praksom u toj oblasti. I dok jedni smatraju da je domaći pravni okvir zabrane zlostavljanja i zanemarivanja dece sasvim zadovoljavajući i da je Republika Srbija, upravo uvažavajući obaveze preuzete potpisivanjem, potvrđivanjem ili pristupanjem brojnim međunarodnim ugovorima o ljudskim pravima i pravima deteta, svoje unutrašnje zakonodavstvo u punoj materiji uskladila sa zahtevanim međunarodnim standardima, na nivou pojedinih institucija i tela zaduženih za praćenje stanja u oblasti ljudskih prava i prava deteta provejava stav da u našoj zemlji telesno kažnjavanje dece ipak nije zakonom zabranjen način vaspitavanja.
Svrha ovog rada jeste da predstavi, analizira i kritički preispita važeće propise kojima su u Republici Srbiji uređena prava deteta na dostojanstvo i fizički integritet i da podstakne naučnu i stručnu raspravu o problematičnim područjima pravnog regulisanja predmetnog pitanja. Ovo je važno i sa aspekta unapređenja sadržine budućeg zakona o pravima deteta i zaštitniku prava deteta, čiji je nacrt nedavno upućen na javnu raspravu.

Ključne reči:

Reference

    • Committee on the Rights of the Child, CRC/C/SRB/CO/2-3, Concluding observations on the combined second and third periodic reports of Serbia, 3 February 2017.
    • Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, also known as the European Convention on Human Rights [ECHR], 4 November 1950, as amended by Protocols Nos. 11 and 14, supplemented by Protocols Nos. 1, 4, 6, 7, 12, 13 and 16.
    • Convention on the Rights of the Child [CRC], 20 November 1989, UNTS 1577, I-27531.
    • Ćorović, Emir. 2012. „Sporni oblici disciplinskog kažnjavanja dece: da li je reč o osnovu isključenja protivpravnosti krivičnog dela ili nasilju nad decom?” Crimen 2: 211–221.
    • Draškić, Marija. 2006. „Usklađenost domaćeg prava sa standardima Evropskog suda za ljudska prava u odnosu na član 8. Evropske konvencije.” U: Pravni kapaciteti Srbije za Evropske integracije, ur. Stevan Lilić, 64–111. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
    • International Covenant on Civil and Political Rights [ICCPR], 16 December 1966, UNTS 999, I-14668.
    • International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights [ICESCR], 16 December 1966, UNTS 993, I-14531.
    • International Society for the Prevention of Child Abuse and Neglect [ISCPAN]. 2003. Intersectoral Approach to Child Maltreatment. Warsaw.
    • Išpanović-Radojković, Veronika, Tanja Ignjatović, Ranka Vujović, Ivana Stevanović, Jelena Srna, i Nevenka Žegarac. 2006. Priručnik za primenu Opšteg protokola za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja.  Beograd: Centar za prava deteta.
    • Kontrapress. 2014. „Otvoreno pismo javnosti – Upozorenje stručnjaka: Milivojević nije ni psiholog ni pedagog.” 11. decembar 2014. http://kontrapress.com/print.php?url=Upozorenje-strucnjaka-Milivojevic-nije-ni-psiholog-ni-pedagog.
    • Krivični zakonik [KZ], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 85/05, 88/05, 107/05, 72/09, 111/09, 121/12, 104/13, 108/14, 94/16 i 35/19.
    • Lukić, Radomir, Budimir Košutić, i Dragan Mitrović. 1999. Uvod u pravo, 13. prošireno i dopunjeno izdanje. Beograd: Službeni list SRJ.
    • Mijović, Svetlana. 2018. „Telesno kažnjavanje dece sa aspekta porodičnog i krivičnog prava – (ne)pomirljivi tonovi.” Anali Pravnog fakulteta u Beogradu 66 (3): 316–347. doi: 10.5937/AnaliPFB1803316M.
    • Milivojević, Zoran. 2011. „Telesno kažnjavanje dece – da, ali razumno.” Nova srpska politička misao. 10. septembar 2011. http://www.nspm.rs/kulturna-politika/telesno-kaznjavanje-dece-da-ali-razumno.html?alphabet=l.
    • Panov, Slobodan. 2015. Porodično pravo. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
    • Porodični zakon [PZ], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 18/05, 72/11 – dr. zakon i 6/15.
    • Pravilnik o postupanju ustanove u slučaju sumnje ili utvrđenog diskriminatornog ponašanja i vređanja ugleda, časti ili dostojanstva ličnosti,  „Službeni glasnik Republike Srbije”,  br. 65/18.
    • Pravilnik o Protokolu postupanja u ustanovi u odgovoru na nasilje, zlostavljanje i zanemarivanje, „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 46/19.
    • Stevanović, Ivana. 2006. „Zaštita dece – žrtava zlostavljanja i zanemarivanja i Porodični zakon Republike Srbije.” U  Novo porodično zakonodavstvo, ur. Zoran Ponjavić, 295–306. Kragujevac: Pravni fakultet u Kragujevcu; Centar za porodično pravo.
    • Straus, Murray А., and Denise A. Donnelly. 2017. Beating the Devil Out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 2nd ed. New York: Routledge.
    • United Nations Children’s Fund [UNICEF]. 2002. Implementation Handbook for The Convention on the rights of the child. Geneva: UNICEF Regional Office for Europe.
    • United Nations Children’s Fund [UNICEF]. 2007. Implementation Handbook for The Convention on the rights of the child. Geneva: UNICEF Regional Office for Europe.
    • United Nations Committee on the Rights of the Child [UNCRC], CRC/C/GC/8, General comment No. 8 (2006): The Right of the Child to Protection from Corporal Punishment and Other Cruel or Degrading Forms of Punishment, 2 March 2007.
    • United Nations General Assembly [UNGA], A/RES/1386(XIV) (1959), Declaration of the Rights of the Child, Adopted unanimously by all 78 Member States of the United Nations General Assembly at its 14th Session, on 20 November 1959.
    • United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights [OHCHR]. 2017. “CRCConvention on the Rights of the Child. General Documentations and Consideration of State Reports: Antigua and Barbuda, Bhutan, Cameroon, Lebanon, Mongolia, Qatar, and Romania.” United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights. 75 Session (15 May 2017 – 02 Jun 2017).   https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/SessionDetails1.aspx?SessionID=1100&Lang=en.
    • Ustav Republike Srbije, „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 98/06.
    • Vlada Republike Srbije [Vlada], Zaključak 05, Broj: 5196/2005, Opšti protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja, Beograd, 25. avgust 2005.
    • Vučković-Šahović, Nevena, i Nevena Petrušić. 2015. Prava deteta. Niš: Centar za publikacije Pravnog fakulteta u Nišu.
    • Vujović, Ranka, i Ivana Stevanović. 2011. „Uloga pravnog sistema u zaštiti deteta od zlostavljanja i zanemarivanja.” U:  Zaštita deteta od zlostavljanja i zanemarivanja – Primena Opšteg protokola, ur. Veronika Išpanović-Radojković, 142–161. Beograd: Centar za prava deteta.
    • Vujović, Ranka. 2019. Lišenje roditeljskog prava. Beograd: Službeni glasnik.
    • World Health Organization [WHO], WHO/HSC/PVI/99.1., Report of the Consultation on Child Abuse Prevention, Geneva, 29–31 March 1999.
    • Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja [ZOSOV], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 88/17 , 27/18 – dr. zakon , 27/18 – dr. zakon i 10/19.
    • Zakon o parničnom postupku [ZPP], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 72/11 , 49/13 ‒ US, 74/13 ‒ US, 55/14 i 87/18.
    • Zakon o socijalnoj zaštiti [ZSZ], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 24/11.
    • Zakon o učeničkom i studentskom standardu [ZUSS], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 18/10 , 55/13, 27/18 i 10/19.
    • Zaštitnik građana Republike Srbije [Zaštitnik građana], 161-7/17, Redovan godišnji izveštaj za 2016. godinu, Beograd, 15. mart 2017.
    • Zaštitnik građana Republike Srbije [Zaštitnik građana], 161-3/18, Redovan godišnji izveštaj za 2017. godinu, Beograd. 15. mart 2018.
    • Zaštitnik građana Republike Srbije [Zaštitnik građana], 3411-69/19, Redovan godišnji izveštaj za 2018. godinu, Beograd. 15. mart 2019.
PERIODIKA Srpska politička misao 2/2020 2/2020 УДК 341.231.14:343.62-053.2/.3(497.11) 421-448
ç