Tema broja

PROMIŠLJANJE POLITIČKIH FENOMENA - TEORIJA I PRAKSA

„NEADEKVATNE GRANICE”: GENERATOR NESTABILNOSTI POSTJUGOSLOVENSKOG BALKANA

Sažetak

Differentia specifica Balkana su latentna nestabilnost i konfliktni kapacitet čiji su istovremeni i uzrok i posledica neadekvatne granice. Koristeći ovaj termin S. Hantingtona, autor argumentovano tvrdi da one proističu iz „balkanskog subporetka” koji se menja usled evropskih i svetskih geopolitičkih lomova – mahom posle velikih oružanih sukoba. Tako su nastale ne samo spoljašnje, već i unutrašnje granice i u monarhističkoj i u titoističkoj jugoslovenskoj državi. Njihova „neadekvatnost” rezultat je neprimenjivanja etničkog principa koji je trebalo da važi kao osnovni i samo za konstitutivne narode. Destabilizujuća i konfliktna priroda republičkih granica došla je do izražaja kada su prilikom rastakanja Jugoslavije one prerasle u međudržavne granice, naglašenih fragmentacionih, barijernih i centrifugalnih odlika. U radu se detaljno analizuju najočigledniji primeri selektivnog odabira principa razgraničenja, katastrofalne posledice presecanja etničkih prostora i uticaj neadekvatnih granica na izazivanje rata i recentnu disfunkcionalnost postjugoslovenskog dela Balkana. Stoga se predlaže revizija podele postjugoslovenskog prostora i novoformiranih granica. Ona bi se izvršila u skladu sa etničkim principom kao osnovnim, vlasničko-istorijskim principom kao dodatnim i uz korišćenje brojnih korektivnih principa prilikom konačne delimitacije i demarkacije. Formiranje novih, konsekventnih granica predstavljalo bi preduslov trajnije stabilizacije Balkana.

Ključne reči:

Reference

    • Atlagić, Marko. 2012. „Franjo Tuđman kao vođa udruženog zločinačkog poduhvata 1991-1995. godine.” Zbornik radova Filozofskog fakulteta XLII (1): 13–23.
    • Cvijić, Jovan. 1969. Opšta geografija – antropogeografija, Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika SR Srbije.
    • Huntington, Samuel P. 1996. The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. New York: Simon & Schuster.
    • Ilić, Jovan, i Milomir Stepić. 1994. „Granice država – definicija, klasifikacija i principi razgraničenja.” U Osnovni principi razgraničenja država, ur. Dragiša Nikolić, 15–25. Beograd: Vojnogeografski institut.
    • Isaković, Zehrudin. n.d. „Alija Izetbegović – biografija”. Poslednji pristup 21. novembar 2019. https://www.muzejalijaizetbegovic.ba/upload/file/biografija_alije_izetbegovica.pdf.
    • Klemenčić, Mladen. 1993/1994. “Four Theses about Croatia and Bosnia”. In: Croatia – A New European State, eds. Ivan Crkvenčić, Mladen Klemenčić and Dragutin Feletar, 55–60. Zagreb: Department for Geography and Spatial Planning, Faculty of Science, University of Zagreb.
    • Less, Timothy. 2016. “Dysfunction in the Balkans – Can the Post-Yugoslav Settlement Survive?” Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/articles/bosnia-herzegovina/2016-12-20/dysfunction-balkans.
    • Matić, Branislav. 1994. „Živeti na Verigama sveta.” U Tajna Balkana, ur. Branislav Matić, 7–14. Beograd: Studentski kulturni centar.
    • Simeunović, Dragan. 2018. „Fenomen granica.” Srpska politička misao 61 (3): 9–25. doi.org/10.22182/spm.6132018.1
    • Spasovski Milena, Dragica Živković, i Milomir Stepić. 1992. Etnički sastav stanovništva Bosne i Hercegovine. Edicija „Etnički prostor Srba”, knjiga 2. Beograd: Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu.
    • Stepić, Milomir. 2001. U vrtlogu balkanizacije. Beograd: JP Službeni list SRJ; Institut za geopolitičke studije.
    • Stepić, Milomir. 2012a. „Zapadni Balkan: primer geografskog raspojmljivanja i geopolitičkog manipulisanja”, Nacionalni interes 15 (3): 9–34.
    • Stepić, Milomir. 2012b. „Srpske zemlje u balkanskoj aplikaciji strategije obuzdavanja: jugoslovenska i postjugoslovenska formula.” U Razbijanje Jugoslavije, ur. Živojin Đurić, Miloš Knežević i Milan Jovanović, 259–291. Beograd: Institut za političke studije.
    • Stepić, Milomir. 2016. Geopolitika – ideje, teorije, koncepcije. Beograd: Institut za političke studije.
    • Stepić, Milomir. 2018a. „Geopolitički smisao jugoslovenstva i jugoslovenske države.” U Istorija jedne utopije: 100 godina od stvaranja Jugoslavije, knjiga druga, ur. Nikola Marinković, 297–319. Beograd: Catena mundi.
    • Stepić, Milomir. 2018b. „Kosovo i Metohija kao indikator novog bipolarizma”. Srpska politička misao, 61 (3): 27–49. doi.org/10.22182/spm.6132018.2
    • Stepić, Milomir. 2019a. „Most i granice.” Pečat, 22. novembar: 10–12.
    • Stepić, Milomir. 2019b. Srpski geopolitički obrazac. Beograd: Catena mundi.
    • Umeljić, Vladimir. 2018. Balkanski gambit Vatikana. Beograd: Catena mundi.
PERIODIKA Srpska politička misao 1/2020 1/2020 УДК 341.222(497)“20“ 13-36
ç